Malper/Anasayfa

M.Nureddin Yekta'nin sayfasina hoş geldiniz!..

 

Ümmetin mazlumları Kürdler ve Kurdistan

Urartu Konfederasyonu 

Urartular M.Ö. 13. yy’da ortaya çıkmış bir devlettir. Van gölü çevresinde ortaya çıkan bu devletin asıl adı “XALDİ” idi. Bu isim özelde Asurlular tarafından kullanılmaktaydı. Xaldi ülkesinde yaşayan halk toplulukları ise kendi devletlerine “BİANİ ÜLKESİ”  demekteydiler.

Bu konfederasyonun oluşum sebebini, araştırmacılar Asur ve Hitit devletlerinin yükselişe geçmesine bağlıyor. 

Yükselişe geçen bu devletler, özellikle Asur devleti sınır bölgelerinde yaşayan halklara büyük baskı uygulamışlardır.

Örneğin I. Salamanassar döneminde Mitanni devletine yapılan saldırılarda olağan durumun dışında yaklaşımlar ortaya konulmuştur. Bu seferlerin birinde I. Salamanassar binlerce kişinin tek gözünü kör etmiştir. Asurluların saldırılarıyla karşılaşan bu halklar, karar verip bir konfederasyon kurmuşlardır. Bu konfederasyonun ilk merkezi Malazgirt olarak seçilmiş, daha sonra merkez değiştirilip Tuşpa (Van) olarak belirlenmiştir.

* * * * *

Urartu Konfedarasyonunun Başına  Geçen Krallar Ve Yaşanan Gelişmeler:

I. Sardur döneminde kurulan Urartu Konfederasyonu, Van gölünün kıyısında kurulan kale ile devletlerarası yönetimde söz sahibi olmuştur. Yine I. Sardur döneminde konfederas-yon Nairi halkı ile birleşmiştir. 

I. Sardur yönetiminin ardından İşpuni Dönemi başlamıştır. İşpuni döneminde Asurlular üzerine seferler düzenlenmiştir. Bu saldırılarda Asurlular'a ait binlerce yerleşim yeri yıkılmış; Asur devleti de bu saldırılara, çevre kabileleri ele geçirerek cevap vermiştir.

Bu dönemin akabinde Kral Menua Dönemi başlamıştır. Kral Menua Urmiye doğu bölgesine hükmeden Manerlerin ülkesini ele geçirmesi ile siyasi gelişmeleri başlatmış oldu. Urartu’nun bu dönemki en büyük politikası Milidia krallığını ele geçirmekti. Milidia devletini ele geçirmek, güney-kuzey sınırlarını ele geçirmek anlamına geliyordu.

Menua bu yerleri alarak Hatti ülkesine kadar ilerlemiştir. Menua’nın sınır genişletme politikasında yaptığı çalışmalardan biri de, Fırat kavisi içinde askeri bir egemenlik kurmuş olmasıdır. Kral Menua Hatti ve Alzi ülkelerine yapmış olduğu seferlerde 2113 kişiyi tutsak etmiştir. Urartu kralları, yaptıkları seferlerde ülkeleri ele geçirmek yerine, ele geçirmiş oldukları ülkeleri ağır vergilere bağlamışlardır. Bu yöntem tüm ülkeyi ele geçirmekten daha kazançlıydı.

Menua’nın 790’da ölünce yerine oğlu I.Argişti oldu. I.Argişti Dönemi, Urartu Konfederasyonu için önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemdir. I.Argişti Urartu Konfederasyonu'nun sınırlarını batıya ve kuzeye doğru genişletmiştir. I. Argişti 8 yıl boyunca Manerlere karşı savaşmış, ülke sınırlarını koruma altına almıştır.
 
İlk çağ devletlerinin ülkelerini koruma adına ve çevredeki güçlü devletlerin gücünü bölüp ele geçirme adına uyguladıkları farklı farklı yöntemler olmuştur. Bu yöntemlerden biri de ele geçirdikleri ülkelerin erkek nüfusunu kendi ülkelerine taşıyıp, bu nüfusu iş gücü haline getirmeleridir. Geri dönüşlerini engelleyip, eski yaşamlarını unutturmak için esirleri çok uzak ülkelere göndermişlerdir.

I. Argişti zamanında uygulanan bu yöntem, Şupani ülkesinden sürülerek getirilen 6600 tutsak için uygulanmıştır. Bu kişiler kurulacak İrpuni kenti için getirilmişti.

I. Argişti’nin İrpuni kentini kurmak istemesinin sebepleri; önemli bir bölge olan Sevan'ı ele geçirmek, Hurri kültürüne sahip olan boyları Urartu sınırları içine katmak, ekonomik merkez durumunda olan Ağrı ovasını ele geçirmekti.

I. Argişti aynı zamanda Hitit ülkesine başarılı seferler yapmış, böylelikle bu ülkeye kendi hakimiyetini kabul ettirmiştir. Bu dönemde Asur devleti Urartu Konfederas-yonu’na karşı egemenliğini sürdürememiş ve sınırları Urartu devletinin içinde yer almıştır.

Urartu mimarisi Mezopotamya sanatından etkilenmiş olmakla birlikte kendine özgü biçim ve niteliksel gelişmeler de ortaya çıkarmıştır. Xaldiler, mimari alanda ülkelerinde bol bulunan taşları kullanmışlardır. Urartu kentleri mazgallı, sağlam taş duvarlar ve kulelerle çevrilmişlerdir. Urartu yapıtlarının en önemli özelliği uzun ömürlü olmalarıdır.

Ülkeyi boydan boya koruyan kaleler şunlardır:

Van kalesi, Toprak kale, Çavuştepe, Adilcevaz, Bargiri ve Kersat kaleleri, Xarput, Palu, Mazgirt ve Bağın kaleleri.

Bu kalelerin içerisinde gizli yollar da yapılmıştı.
Tuşpa kalesi, geniş bir alanda yapılmıştır. Bu kalenin yapıldığı kayanın güneyinde dört Urartu kralının mezarı yapılmıştır. Bunlar: II. Sardur, Menua, Argişti, İşpuni’dir.

Urartular tarım ve hayvancılıkla uĝraşırlardı. Urartu ülkesinde altın, gümüş ve fildişi mükemmel bir şekilde işlenmiştir. Oymacılık alanında da  gelişkindi, kazılarda bin litre alabilen şarap küpleri bulunmuştur.

Kayalıdere'de yapılan kazılarda M.Ö. 8. yy'a ait eserler bulunmuştur. Bu eserler bir aslan heykeli ve bronz eşyalardır. Bu eşyaların üzerinde Urartu mitolojisini anlatan figürlere de rastlanmıştır. 

Erzincan’ın doğusunda Altıntepe'de yapılan kazılarda bir tapınak, bir saray kapısı, çeşitli odalar ve mezarlar ortaya çıkarılmıştır. Sarayın duvarları farlı renklerle süslenmiştir. 

Xaldiler yaptıkları çalışmaları kaya yazıtlarına geçirmişlerdir. Yazıtlarda ilk aşamada Asur dili, sonra da Xaldi dilini kullanmışlardır. Xaldi dili üzerine yapılan çalışmalarda, bu dilin Hurri diline benzediği ortaya çıkmıştır. Kullanılan birçok sözcüğün ortak olduğu görülmüştür.

Xaldiler çok tanrılı bir inanca sahiptiler. Toprakkale yakınındaki Meherkapı yazıtında 79 tanrının adı ile bunlara sunulacak kurbanlar yazılmıştır. Tanrılarının en büyüğüne “Xaldi” denilmiştir.

Bugün kullanılan “Xuda” kelimesinin aynı kelimeden türetildiğine inanılır.

M.Ö. 162 – M.S. 72 Kommagene Krallığı; Bugün ki Adıyaman ili civarında Zilan aşiretine mensup Kürdler tarafından kurulmuştur.                      

* * * * *

 

Malper/Anasayfa