Malper/Anasayfa

M.Nureddin Yekta'nin sayfasina hoş geldiniz!..

 

Ümmetin mazlumları Kürdler ve Kurdistan

LULULAR: (LOLOLAR)

Lulular; Urmiye Gölü'nün güneyindeki geniş alanlar ve Van Gölü'ne doğru uzanan yerlerde Gutilerle birlikte yaşayan bir topluluktur. Lulular, bu bölgenin batıya doğru uzanan  şeri-dinde yaşarken, Gutiler daha kuzeydoğu bölgelerinde yaşa-maktaydılar. Assur yazılı kaynakları Lulubi ülkesini Zamua (Mazamua) ülkesiyle eşanlamlı görmekteydiler. Bu ülke, Urmiye Gölü'nün batısındaki bölgelerden (İner Zamua), Dicle Nehri'nin kollarından, Diyala Nehri'nin ana kolu olan Abi Sirwan'a kadar olan yerler olarak gösteriliyordu.

Lulular, Süleymaniye bölgesinde oturan büyük Zagros halk topluluğundan biridir. Lulular, bağımsızlık ve özgürlüklerini sürdürmüş, ilim, sanat ve kültürde hayli ilerlemiş, vatanlarını korumak için komşuları olan Asur ve Akatlarla birçok savaşlara girmişlerdir.
Zehave bölgesinde keşfedilen, milattan önce 2800 yıllarında Lulu Krallığı dönemine ait olan bir antik levhaya göre Halman (bu günkü Hilvan) bölgesiyle Zehave bölgesi o dönemlerde Lulu Krallığı'na bağlıydı. Lulular'ın devleti; Süleymaniye, Şêxan, Zehav, Şehrizor ve Kerkük'e kadar geniş sınırlara sahipti. Devletin başkenti Zimri şehriydi.
Şehrezor'un güneyine giden bir geçitte Lulubilere galip gelen Akad Kralı Naram-Sin'i anlatan bir rölyef bulunmuştur. Lulubilerin, Şehrezor'dan Zahob şehrinin çevresinde merkezileşmiş olan Hamlan şehrinin güneydoğu bölgesine doğru yayılmış oldukları görülmüştür. Lulu kralı, Annubanini idi. 

Zagros dağ eteklerinde ömürleri kısa olan boylara ve devlet federasyonlarına rastlanmaktadır. Bu boyların meydana getirdikleri en güçlü devletler; Lulu ve Guti devletleridir. Bu devletlerin başında (yine bu devleti yıkan Akad Kralı Naram-Sin zamanında) Sidurru vardır. Diğer bir Lulu kralı ise, Sari-i Pul-i Zohab'da bir kaya üstünde Akkadca bir metin bırakmış olan Anu Banani'dir. Lulu kralı Anu Banani, M.Ö. 2800'e ait olan bu yazıtında Zihaw-Helwan ülkesinin Lulu egemenliği altında olduğunu belirtmektedir. Banani döneminde, Gutilerin Lulu egemenliği altında olduğu bu yazıtta görülmektedir. 
Diğer bir Lulu kralı olan İkkib Sahmadin oğlu Lisir Pirin, Diyala nehrinin yukarısındaki Sehan dağlarında bir yazıt bırakmıştır. 

M.Ö. 2300 yıllarında Akkad kralı Naram-Sin'in, dağlık bölgede yaşayan Kürdlere karşı saldırısı ve Lulu kralı Satuni ile yaptığı savaşlardan sonra Naram-Sin'in bu savaşları kazanması sonucu Lulular, Akkadların hakimiyetine girer. 

Akkad kralı Naram-Sin'in ölümünden sonra yerine geçen oğlu Şar Kalli Şarri döneminde, Akkad devleti yönetim erkini yitirir. Bunun üzerine, Akkad ülkesinin kuzeyindeki Zagros dağlarından Lulu ve Gutiler Akkad ülkesine saldırırlar. Akkad ülkesini egemenliğinde tutan Sargon hanedanına son vererek, Akkad devletini yıkarlar.

M.Ö. 2233'te Akkad devletini ortadan kaldırarak tüm Mezopotamya'ya ve Zagros dağlarına hakim olurlar. M.Ö. 2120'de Gutiler'in Mezopotamya'daki hakimiyetlerinin sona ermesinden sonra, Ur devletinin III. Devir krallarından Şulgi, Zagros'taki Kürd halkına karşı savaşlara başlar. Lulular, Şulgi'yi Gahhar'da ağır bir yenilgiye uğratırlar ve ordusunun büyük bir bölümünü esir alırlar.

Lulular, Gutilerle Akkad ülkesinde 130 yıla yakın bir süre birlikte yaşarlar. Daha sonra güçlenen Akkad hanedanlıkları tarafından Akkad ülkesinde çıkarılırlar ve kendi ülkelerine tekrar dönerler.

Lulu ülkesi son derece gelişkin ve bayındırdı. Lulu ülkesi, Asur kralları tarafından çok büyük baskılar görmüş, birçok kez saldırılara maruz kalmıştır. Değişen her Asur kralı, Lulu ülkesine yönelik farklı baskı ve saldırılarda bulunur. Asur kralı II. Asurnasirpal M.Ö. 884- 881 yıllarında Lulu ülkesine 4 defa ordularını gönderir ve zapt eder. II. Asurnasirpal, düşen şehir devletlerini kendi devletine bağlı şehir devletleri haline getirir. Bununla birlikte bu şehir devletlerini atlardan, altın ve gümüşten oluşan ağır vergilere bağlar.

M.Ö. 880 yılında Lulu şehir krallıklarından Ameka ve Arastua, Asur devletinin bağladığı vergileri vermeyerek direnişe geçerler. II. Asurnasirpal, bu krallıkları cezalandırmak ve Lulu ülkesinin askeri bir hazırlığa girmesini önlemek amacıyla askeri birlikler oluşturup, Nsamar geçidindeki şehir devletine saldırarak buraları yıkmaya başlar. Erkekler esir alınır ve çocuklar ateşe atılarak yakılırlar. 

Bu saldırılardan sonra Lulu ülkesinden alınan vergiler arttırılır. Lulu kralı Ameha döneminde Asurlar ile olan ilişkiler kötüleşmeye başlar ve iki devlet arasında tekrar savaşlar baş gösterir. Bu savaşlarda Lulu ülkesi yenilgiye uğrar. Bu yenilgiden sonra Lulu halkı Nisir, Kiniya ve Piremigru dağlarına çekilerek Asurlulardan korunurlar. 

M.Ö. 8. yüzyılda bu bölgede Xaldiler, Asurluları yenerler ve bir süre bölgeye egemen olurlar. Daha sonra bu bölge Medlerin egemenliğine girer. Lulular da M.Ö. 600 yılına kadar Urartu halkı ile birlikte Med İmparatorluğu'na bağlanırlar. Zamanla başka yerlere göç ederler.

Hala Kürdistan'ın farklı bölgelerinde yaşamaktadırlar.

 

                               * * * * *

 
 

Malper/Anasayfa