Hz. Adem

Dema beriya Hz. Adem:

Di beriya hatina Hz.
Adem ku hat dunyay kanat heb. Erd hatib kirin bi hem nşann jiyan hatib xemilandin. Yan, ji bo nehatina Adem (a.s.) tu sedemek nemab. Bel ya ku t eql mirov, gelo kanat ji i dem va heye? Kes nikare bersiva v pirs bide. L di beriya hatina Hz. Adem, dunya hatib şikl jiyan. Jiyana Adem (a.s.) ya heywan nebatan. Gelo di beriya Ademda (a.s.) li ry dunyay nsan, an j hinek mexlqn din hebn an ne? Ger hebin, gelo i bn an k bn?

Dema mirov li qissa Adem (a.s.) axaftina ku di navbera Xwed melaketan da derbas dibe dinhre, mirov dizane ku b şubhe di beriya Adem (a.s.) da li ry dun jiyan hinek mexlqn din j hebne. Hin dibjin ku di beriya Ademda 12 (dwanzde) Adem yn din j hatine ry erd.
L tu dellek di dest wan da tuneye.
ro t zann ku dunya bi milyaran sal ber hatiye avakirin. Gelo ji bo i ewqas sal b jiyan bimne? Ji bo Adem (a.s.)?
Na mirov v zen nake!

Dema Xwed di Qurana Proz da behsa Adem (a.s.) dike p re behsa hinek mexlqn din j dike, herwek Melaket şeytanan. Xwed dibje ku Şeytan di beriya Ademda ji agir hatib afirandin. (1)


Afirandna Adem:

Dema Xwed Teala dixwaze Adem ke, ji melaketn xwe re dibje l melaket wek neqayliya xwe tnin ziman. Ew dema ku Xwed ji melaketan ra got, ez li ser ry erd xelfek (yan mirovek ku bi nav min bi hukm min li ser ry dunyay hukum bike) ekim, melaketan tiraz kirin gotin; gelo Tu y li ry erd yek xirabiy bike xwn birje bik? Xwed got: Tiştn ez p dizanim hun nizanin (2)

Pişt demek Xwed Adem afirand ruh daniy, ji melaketan ra got: De ija j re biin secd (secda hurmet, ne secda badet herwek em hem dizanin ku secda badet her ji Xwed ra t kirin), melaketan hem bi emr Xwed secde birin, l şeytan di nav melaketan da b w secde nebir. Şeytan melek nne ji agir hatiye kirin, awa ku me ber j zikir kirib. Xtaba Xwed ji hemiyan ra ye. Ji ber ku melaket pirr in, bi v minasebet navn wan t zikirkirin.

Wisan t zann ku byer li ry erd ye, lewra t rwayet kirin, ku Cibral xweliya Adem (a.s.) ji hem hln dunyay tne amra w lihevdixe (hevrdike). Ne ku Cibral (a.s.) ji ry erd xweliy dibe asmanan pişt kirina Adem carek din Adem dsan tne dunyay!
Pişt şikildayna Adem dayna ruh ji w re, Adem dibe mexlqek zind bi rada xwe tevdigere (3)
Pişt ku melaketan ji Adem re secde birin şeytan li himber emr Xwed derket secde nebir.
Ka ew dema ku me ji melaketan ( cinnan) ra got: Ji Adem re secde bibin, ji xr şeytan herkes secde bir, l w (şeytan) secde nebir, rguhert, (pişt da emr me) qurret kir, xwe mezin zan b ji ehl kfr (4)
Yek bje şeytan melek neb, gelo muxateb emr Xwed dib? Bel ew j muxateb emr Xwed b, ger muxateb nebya gerek j re mesliyet j tuneba!
Pişt v byer, Xwed Teala Adem dişne cennet. Bi angor qeneeta me ev cennet, ne cenneta ku pişt mirin qenc diin! Belku li ry erd ch k gelek baş xweş tijey ji hem new nmetn Xwed ye. Lewra ew cenneta di pişt mirin da ku qencn Xwed diin, ne cy qedexa ye şeytan muşrik j nikarin biin.
Di v derbar da gelek ayet hene.

Di v derbar da Hindo dibjin ku: Adem kol m bye ji cem me reviyaye. Ji v gotina Hindoya hinek almn slam dibjin ku htimal heye cenneta Adem tda li başr Hindistan bye demek şn ve ketiye bin derya Hind.(5)

L bi gor qeneeta me cenneta Adem tda erd Mezopotamya y kevn bye, ku ew erda br erdek pirr bi adan bye.

Bi angor hinek zanyaran j, Adem di cenneta Frdews da bye pişt ji wir hatiye derxistin sirgn komgiravn Ceylon Hewwa j sirgn Ciddey bye.
Di v war da dellek sehh di dest me da tuneye, belku Xwed baştir dizane.


Afirandina dayika ne Hewwa:

Bi qas ku em fmdikin, dayka me ya Hewwa j, wek bav me y Adem, ji xweliy hatiye afirandin. Hinek dibjin ku Hewwa ji parsy Adem y ep hatiye kirin. Bi qenaeta me ev riwayet qew nne, belku ew zanyarana ketine bin tesra v rwayeta ku dibjin Pxember me gotiye: Jin wek parsya xwar in.... Pxember me bi v hedsa han, msalek ji bo jina aniye gotiye gerek jin bi neshet werin başkirin, ne bi zor zecr lxistin. Ne ku Pxember bi v hedis behsa afirandina jinan dike!

Pişt şandina Adem Hewwa ya cennet, Xwed ji wan ra dibje: Hun dikarin ji hem nmetn cennet bixun, vexun l nzk v dara han nebin şeytan ji we re dijmin e hay ji hile dessn w hebin. L mixabin şeytan die cennet, herdukan dixapne, bi wan ji dar didexwarin dib sedem derketina wan a ji cennet.(6)

Pişti demeka dr dirj, ku Adem Hewwa ji hev dr dimnin dv re bi kerema Xwed li iyay Erefat rast hev du tn. T zann ku Xwed tewba wan qeblkiriye wan ghandiye hev du. (7)

Di pişt v ra demek dirj, bi hev re jiyana wan derbas dibe ji wan gellek zarok tn dunyay. iqas zeman jiyane kes nizane, l bi angor hinek riwayetan, Hz. Adem 930 li dunyay jiyaye.

Xweda y Teala ji Adem re pirtk (10 sehfe) şandiye bi Adem gelek ilim daye zann herwek ilm fizik, kimya, tip matematk... Ji xr v, dibjin ku Hz. Adem bi ziman Suryani, İbrani Erabi li ser kerpan pirr tişt daye nivsandin.


Gelo Adem (a.s.) Resl b an j Neb?

Ev mesele tam nahatiye zann. Belku hinek zanyar ji rwayeta Ebu Hureyre ku dibje: İnsan din bal Nuh (a.s.) j ra digotin -tu Resl yekemn - dell ji xwe re tnin dibjin Adem Neb bye, Resl nebye. L wek t zann ku Nuh (a.s.) Resl yekemn di pey tofana meşhr da bye. Ji v j t zann ku, tu ziddiyet di navbera riwayetan da tuneye.(8) Dema mirov dinhre ku ji Adem ra pirtk hatiye bye pxember zurriyeta xwe, mirov dikare bje ku Resltiya Adem (a.s.) qewtir ji Nebtiy ye, l ya her rast qenc Xwed p dizane.

Xwed ji Adem ra j, roj nimj ferzkiriye, dibjin ku nimja Adem ya sib bye (9)

Ji v pda ku hinek dibjin Adem ewqas sal li cennet, ewqas sal li Eref, ewqas sal giriyaye ewqas dem ew Hewwa bi hev ra mane hem ne sehh in. Lewra mirov bi yek ra craniy bike ewqas hal w nizane, ka w awa hal Adem bizanibin ku di rwayetn sehh da nne kes j pra cran heval nekiriye!

Bi v minasebet me nexwest ku em zde li ser jiyana Adem (a.s.) nesekinin.
 

Dersn ku mirov ji jiyana Adem (a.s.) bigire:

1- Hz. Adem xeta kiriye bi xeta xwe hesiyaye
2- Βtiraf bi xeta xwe kiriye poşman bye
3- Loma li nefsa xwe kiriye gotiye i kesn li pey nefsa xwe biin li xwe zulm dikin.
4- Bi zulumkirina li nefsa xwe qrar kiriye lavay Xwed kiriye.
5- Omida xwe neşknandiye demek dirj dewam toba xwe kiriye.
6- Xwed j toba w qeblkiriye ew bexişandiye.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
(1) Hicr/28, (2) Bakara/31, (3) Hicr/26-31, (4) Bakara/34, (5) Kisesul-Enbiya/9, (6) Bakara/35-38, Araf/19-25, (7) Bakara/37, Taha 122, (8) Kisesul-Enbiya/11, (9) Ianetut-talibin c.1/21

Muhammed Nreddn Yekta