Hz. Omer Bin Xettab

Hz. Omer (r.a.) Byina w:

Hz. Omer szde (13) sal di pey cenga "Fl", li Mekk hatiye dinyay. Bi angor gotina w, ew ar sal di pey cenga Fcar a mezin ji dayka xwe bye. (1)

Bav w Xettab kur Nufeyl e, neseba w di Ke'b de digihje Pxember( a.s.), ji qebla Qureyş, ji mala Ed ye. Diya w qza biray Eb Cehl (an j qza ap w) Henteme ye. (2)

Drok ji dema beriya muslimantiya w pirr behs nakin. L di piktiya xwe de ji keriy bav xwe re şivan kiriye, d re j dest bi tcaret kiriye. Bi piran bi tev karwann ku din Suriy re hevalt dikir. (3)

Di dewra cahiliy de yek ji eşrefn Mekk b sefareta dewleta Mekk j di dest w de b. Dema cengek di navbera wan hinekn din de ba, Omer balyoz di navbera her du terefa b; Omer i rapor bida Mekkiyan bi angor w rapor hereket dikirin. Ger pirsgirkek di navbera du heb qebleyn Mekk de derketa, Omer di v pirsgirk de rolek mezin dilst gotin biryara w, di v pirsgirk de dihat qeblkirin. (4)

Omer, xwed mzacek sert girday bi baweriyn kevn va b. Di destpka slam de, w j li hember muslimanan cephe girtib. Wisan li urf edetn xwe xwed derdiket ku ji herkes pirtir w dixwest ji slam re astengiy derxe. Heta rojek şr xwe girt u ku Hz. Muhemmed bikuje. Lewra bi angor w; Hz. Muhemmed dn bav kal wan nkar dikir tu hurmetek W ji putn wan re tuneb. Di civnek de Mekkiya biryara kuştina Hz. Muhemmed dan, Omer j di nava w biryar da b. Ji hemiyan Omer şr xwe girt bi r ket ku bie ji boy kuştina Hz. Muhemmed. L uyna wi, b sedem muslimantiya w.

Muslimantiya Hz. Omer:

Bi angor neqilkirina drokzann slam, muslimantiya Omer wiha bye:
Pişt ku muşrikn Mekk nikaribn muhacrn bn Hebeşstan şn ve bnin, kna wan zde bib li muslimanan heqaret dikirin. Bi v dil wan rehet nedib bi teklfa Ebu Cehl xwestin Pxember bikujin. Ebu Cehl got: "K Muhemmed bikuje, em w bi xelat bikin." Omer got; ''ez talb v kar me! Kes ku kefaleta xelat bike heye?" Eb Cehl got; "bel ez!" Omer bi wan re peymanek erkir. L di nav muşrkan de hinek musliman hebn muslimantiya xwe vedişartin, wek Fatma xwuşka Omer mr w Sad b. Zeyd, b. Amr. Musliman ku xwe vedişartin, ev xeber sehkirin xwestin bighnin Pxember.

Pişt biryara civn, Omer şr xwe digire bi al ch ku Pxember (a.s) l ye die. Di r de rast Nuaym kur Ebdullah t. Nuaym j dipirse:
-"Ya Omer tu wiha bihrs bihrs ku ve di?" Omer dibje;
-"Ez diim Muhemmed dikujim. Ew, dn bav kaln me rakir, ziman dirj ptn me dike, terka dn xwe kiriye dnek n derxistiye."

Nuaym got:
-"Ey Omer wellah nefsa te, te xapandiye! Ku tu Muhemmed bikuj gelo w qebla Ebd Menav te li dara dinyay sax bihle? Hem j yn bne musliman pirr in, li dora Pxember civiyane, tu nikar Pxember bikuj. Tu li malbata xwe bizvire, malbata te j hem bye musliman, haya te j tune ye.

Omer pirs:
-"Tu ji malbata min k qesd dik?

Nuym b. Abdullah:
-Zav te y pismam Sed b. Zeyd, b. Amr xwuşka te ya Fatme.
Dema Omer ev gotina seh dike, bi w hrsa xwe, ber xwe dide mala zav xwe. Dema t ber der, goh xwe did ku way di mal de Qur'an t xwendin. (Srey Taha) Omer li der dixe, wana dibnin ku y t Omer e, rpeln Qur'an vedişrin Hebbab Mamosta j xwe vedişre. Omer dikeve hundir dipirse:
-Ew i b min seh kir we dixwend?
Vana nkar dikin, dibjin "me tişt nexwend ta ku tu sehbik!".

Omer:
-"Nexwa tişta min seh kir rast e, hn her du j bne musliman" dibje dest dirj zav xwe dike l dixe. Xwuşka w dikeve navber, Omer li xwuşka xwe j dixe, ser w dişkne poz w xwn dibe. Xwuşk zav w dibjin; "Ey Omer! Bel em bne musliman, lalahe llallah Muhemedun Reslullah! Tu awa j bik, em terka dn xwe nakin!..."

Omer ji v gotina xwuşka xwe pirr muteessr dimne dixwaze ewan rpeln Qur'an ku li cem wan e bixwne. Xwuşka w ditirse ku Omer rpeln Qur'an biqelşe, naxwaze bid. Omer ji wan re bi ptn xwe sond dixwe. Fatm dibje;

- Tu neşuşt y, tu puta diparz, heya ku tu xusla xwe nek (xwe neşoy) em nikarin Qur'an bidin destn te.

Omer xwe dişo dest bi xwendina rpeln Qur'an dike, hinek dixwne dibje:
-"Ev gotinana iqas qenc in, iqas giranbiha ne!"

W dem Hebbab ji ch xwe dert, t cem Omer dibje:
- Ey Omer wellah ez omid dikim ku duay Pxember nesb te be! Ez duh li bal Pxember bm wiha dua dikir: Ey Xweday min! Tu slam bi Omer kur Xetab an j bi Amr kur Hşam (Ebu Cehl) bi quwwet bik (bilind bik) Ey Omer! d ji Xwed bitirse ji Xwed!

Qelb Omer nerm bib, wan zan ku Omer dibe musliman, Omer pirs;
-"Ey Hebbab tu ch Pxember ji min re bje." Hebbab ch Pxember j re got.

W dem Pxember, Hemze, Eb Bekr, El bi tev hinek hevaln din li mala Erqam (li ber gir Sefay) ders dixwendin badet dikirin. Omer ber xwe da mala Erqam, dema li der da, hinek sehabiyan endşe kirin, lewra Omer bi tev şr xwe li ber der sekinb. Hemze got:

-"Eva Omer e, ger bi niyetek baş hatibe qenc e, ger bi niyeta xirab hatibe kuştina w ji me re hsan e." Pxember destra Omer da got "bila were hundir." Dema Omer ket hundir, Hz. Pxember bi psra w girt got; "ya kur Xetab bibe musliman! Ey Xweday min hdayet bide w!" Li pey gotina Pxember, Omer got:

- Ey Resl Xwed, ez hatim ku baweriy bi Xwed, bi Te bi dn Xwed bnim. D re kelmey şehadet an b musliman. Pxember sehabiyan bi hev re tekbr xwendin, deng tekbra ket nava skn Mekk. (5)

Bi angor hinek rwayetan; Pxember wiha dua kir: "Ey Xweday min! Tu slam bi Omer kur Xetab an j bi Amr kur Hşam (Ebu Cehl) bi quwwet bik (bilind bik)". Xwed duay W qebl kir Omer b musliman (6)

Omer dibje: "Min nedt ku yek b cefa b lihevxistin an j b kutan b musliman, l ez b eziyet bbm musliman. Min xwest ku ez j, ji v eziyet para xwe bigirim. Şeva ku ez bm musliman ez bixwe fikirm, min got; "Dijmin her bter k ye, ez biim mizgna muslimantiya xwe bidim, i ji bo dn Xwed t ser min ser seran ser avan. Sibeh ez m min li der Eb Cehl xist. Ebu Cehl derket ber der got:
-"Tu bi xr hat kur xwuşka min, te i xeberek baş ji min re an?

Omer got:
-Min xwest ku ez ji te re bjim: "Min bawer bi Xwed, bi Resl W Hz. Muhemmed bi tiştn ku ew teblx dike an, ez j wan tesdq dikim" min ji te re ev an.

Ebu Cehl dema ev xeber seh kir, der li Omer girt got: "Xwed bela te j ya tiştn te aniye j bide.
Pişt muslimantiya Omer, gellek ji Qureyşiyn ku dilxwaz slam bn, bn musliman. Di pey muslimantiya Omer de, muslimanan di Ke'b de bi eşkeray badet xwe kirin.

Omer di şeş saliya rsalet de bb musliman, dema ku ew b musliman hejmara muslimanan bi qas heft-heyşt kes heb. (7)

Ji ber zilm zora muşrikan, muslimanan nikaribn ku biin Ke'b badetn xwe bikin. Dema Omer b musliman tev bi hev re n Beytullah, Omer bi dengek bilind muslimantiya xwe eşkere kir. Bi muslimann din ve li Ke'b nimja xwe kirin. Ketina Omer li nava sefa muslimanan, moralek mezin dab wan. Gotina Ebdullah bn Mesd ku dibje; "Muslimantiya Omer fethek b ji muslimanan re", ev rastiy derdixe hol. (8)

Bi angor ku Teber ji bn Ebbas riwayet dike; y yekemn ku muslimantiya xwe bi eşke-ray ji her kes re lan kiriye, Omer e. (9)

Omer b tirs li hember muşrkan ji bo slam mucadele dikir. Muşrkn Mekk w baş nas dikirin, ji ber v yek kes newrib ku derkeve hember Omer wek ber li muslimanan zilm bikin.

Pişt muslimantiya xwe, qet terka Pxember nedikir; ji boy parastina Pxember i ji desta bihata texsr nedikir bi her awah ji emr Pxember re amade b. Pişt zna hcret, gellek musliman bidiz ji Mekk n Medn. L Omer şr xwe da pişta xwe, trn xwe dan destn xwe, kevana xwe da ser mil xwe Ke'b. Serokn Qureyşiyan di hewşa Ke'b de rniştibn. Omer heft caran Ke'b tewaf kir, di meqam brahm Xell de du rekat nimj kir, di nava wan de geriya got: "K dixwaze ku diya w b zarok bimne, zarokn wan sw bimnin, jina wan b bimne, bila di v newal de bide pey min." L tu kes deng xwe nekir. (10)

Omer bi tev bst heb hevaln xwe ve orta nvroj hcret Mekk kirin. Ji bo v ye ku bn Mes'd dibje; "Hcreta Omer, ji muslimanan re serkeftin e" (11)

Omer di Medn de, di hem byeran de ch digire di biryarn girng de Pxember tim bi w dişwire. Fikrn Omer pirr bi sabet bn, carnan di derbar hinek byeran de ayet nazl dib gotina Omer te'yd dikir. Ji bo v Pxember wiha got: "Xwed heqiy daye ser ziman qelb Omer." (12)

Omer hima di hem cenga de (wek Bedir, Uhd, Xendek, Xeyber) bi Pxember ra b. Di hinekan de j serleşker kiriye. Yek ji vana j cenga wan bi Xewazinan ra ye, di sala heft hicret da.

Omer di hem meselan de, b tawz b fikra w pirr vekir b. Didt ku muşrk dixwazin slam ji hol rakin, l w ev hezm nedikir pirr hessa b. Ji boy v carnan li hember hinek tiştan derdiket. Wek cara ku Pxember muşrkan li Hudeybiy peymanek er dikirin. Muşrkan nedixwestin di peyman de "Muhemmed Reslullah" were nivsandin, wan digot "Muhemmed b. Ebdullah" b nivsandin. Pxember qebl kir l Omer li hember derket got; "pewst e ku 'Reslullah' were nivsandin". Li ser xtara Pxember, w fm kir ku tişta Reslullah bike, t de hkmetek heye; ji gotina xwe poşman b soza Pxember qebl kir. Heriqas di peymana Hudeyby de kelma "Reslullah" nehatibe nivsandin j, l muslimanan hebna xwe bi muşrkan dan qeblkirin. Ya girng j, jixwe ev b.

Di pey wefata Pxember re, di navbera muslimanan de hinek tevlihev b. Bi hilbijartina Eb Bekr ku b xelfe, Omer roleka pirr mezin lst di dema xelfetiya Eb Bekr de j, j re pirr alkar dikir.

Dema Eb Bekr w wefat bike, xwest ku Omer di şna xwe de xelfe te'yn bike. V fikra xwe ji hinek sehabiyan re j got bi wan şwir. Hinek sehabiyan qebl nekirin, gotin "Omer mirovek xhişk e," Telhe hinekn din gotin; "Ey Eb Bekr! Omer mirovek pirr sert e, ger Xwed ji bo xelfetiya w te bikişne hesab tuy i bersiv bid?" Eb Bekr got: "Ez bjm ya Rebb, min mirov her qenc ji wan re kir xelfe."

D re j gaz Osman kir te'ynkirana Omer ji boy xelfetiy di kaxezek de da nivsandin. D re j Osman derxist derve xwest ku sehab ji Omer re bey'et bikin. Ew sehabiyn li wir, hemiyan ji Omer re bey'et kirin. Bi v awah Omer b xelfey Rşd duwemn di alema slam de. (13)...



Xelfetiya Hz. Omer
Dema Eb Bekr w wefat bike, xwest ku Omer di şna xwe de xelfe te'yn bike. V fikra xwe ji hinek sehabiyan re j got bi wan şwir. Hinek sehabiyan qebl nekirin, gotin "Omer mirovek hişk e." Telhe hinekn din gotin; "Ey Eb Bekir! Omer mirovek pirr sert e, ger Xwed ji bo xelfetiya w te bikişne hesab tuy i bersiv bid?" Eb Bekir got: "Ez bejm ya Rebb, min mirov her qenc ji wan re kir xelfe."

D re j gaz Osman kir te'ynkirana Omer ji bo xelfetiy di kaxezek de da nivsandin. D re j Osman derxist derve xwest ku sehab ji Omer re bey'et bikin. Ew sehabiyn li wir hemiyan ji Omer re bey'et kirin. Bi v away Omer b xelfey Rşd y duwemn di alema slam de. (14)

Şexsiyeta Hz. Omer:
Hz. Omer him di dema cahiliy de him di dema Mislimantiya xwe de bi hişk dihat naskirin. Mirovek sert b di hem deman de reqb w j ditirsiyan. Dema hj nebb Misliman li hember Mislimanan j gelek sert b. Pişt nra slam ji sertiy zdetir girday biqann dustrn slam ve b. Bi i bawer ba, d ew baniya ch. Dema ku b xelfe, hem byeran bixwe teqb dikir. Dema tiştek emir bikira an j qedexe bikira, pş ji xwe malbata xwe dest pdikir. Ji luks hez nedikir, wek normal mirovek bajar tevdigeriya. Kincn w pirr caran yn kevn bn. Dema karek dewlet heba, mnak wek nşaatk, Hz. Omer j wek karkeran bi wan re dixebit.

Hz. Omer xwediy xtabetek qenc b, nameyn ku ji waliyan re dişand di war edeb de wek nimne bn. Hz. Omer her wiha ji helbestn edeb j hez dikir gelek helbestn hunermendn ereban j ezber kirib. Her wiha carnan bixwe j dinvs.

Hz. Omer pirr girngiy dida ser badet j. Dema bib xelfe bi roj bi karn dewlet re mijl b, l bi şev j tim ibadet dikir. Dema dib sib, bi ayeta "we'mur ehleke bs-selat" (emr malbata xwe binimj bike; Taha/132) malbata xwe hşyar dikir bo nimja sib. Hz. Omer her sal di hecc j.

Hz. Omer di xelfetiya xwe de wek mnak b ji bo hem xelfn di pey xwe re hem sultan emran. Sade dixwar, sade li xwe dikir, wek hemwelatiyek tevdigeriya, wek karkerek di xizmeta ummet de b. Hz. Omer bi ticaret re mijl dib. Her iqas Pxember li Medn hinek eraz dabn j, ew w eraziy hem kirib weqif li ser mslimanan, heya weqifnameyek j nivsb. Di weqifnam de wiha dinivs "ev eraziya nayn firotin, nayn hibe kirin, bi away mras j kes nikare l xwed derkeve. Hatiniyen van eraziyan li baran, li eqreban, li bendan, di riya Xwed de, li rwiyan li misafiran t serf kirin. Kesn ku v weqf dare dikin bi şertn ku ji pvan dernekevin dikarin j bixwin." (15) Mirov dikar bje ev byera weqf ya yekemn e di droka dewleta slam de.

Mijlbna bi karn dewlet re dib sedem tkna tcareta Omer. Ji bo v j wek ku ji hinek sehabiyan re meaş hatib girdan, ji malbata Hz. Omer j meaşek normal hatib teqdr kirin. Meaş w j, wek y hinek sihabiyan 5 hezar drhem b.

Hz. Omer di war dn de b tawz b. Wek mnak dihat gotin ku "şeytan j newre derkeve miqabil Omer."
Dibn ku rojek Omer hizra Pxember. Beriya w de, hinek jinn Medn li cem Pxember bn j alkariy dixwestin. Dema jinan deng Omer sehkirin, reviyan xwe avtin pişt perd. Dema Omer ket hundir bala xwe day ku Pxember dikene, sedem w pirs Pxember got ku "Ez şaş dimnim ji bo vann cem xwe. Dema deng te seh kirin revn pişt perd." Omer got "Ya Reslullah! Layiqtir ew e ku ji te newribin." Paş j ber xwe da wan jinan bi aciz got: "Hey dijminn nefsa xwe! Hn ji Pxember diwrin ji min ditirsin?" Jinan gotin: "Bel, Tu ji Pxember serttir hişktir ."

Pxember got ku: "Ez bi W Xweday ku nefsa min di dest Qudreta W de ye sond dixum ku, şeytan di r de rast te bata, d w riya xwe biguherta." (16).

Pxember di derbar dtin tetbqkirina heqiy de wiha pesn qenciya Hz. Omer dide. "Di ummetn di beriya we derbasbyi de hinek kesn xwed lham hebne, ger di ummeta min de j hinek ji wan hebin, d Omer b. Xettab yek ji wan be." (17).

"Xweda rastiy daniye ser ziman dil Omer." (18)

Dibn carek j Pxember, Omer daye nşan gotiye: "Heya ev di nava we de bij, di navbera we fitn de deriyek girt y qew heye." (19)

Di derbar qenciya Omer b. Xettab de gelek heds rwayet hene, l ji ber dirjaya nivs ez naxwazim hemiyan di vir de binvsnim

Ilm Hz. Omer:
Pişt ku b Misliman qet terka Pxember nedikir. Bi v away ji lm Pxember gellek stfade kirib. Di ilm fiqh de chek Omer xweser heye. Di dema xelfetiy de j aliyek li ser karn teşklat kirina dewlet dixebit, ji aliyek din j girngiy dida ser pşketin firehiya lm. Mirov dikar bje ku bingeha usla ilma fiqh ji Hz. Omer dest p dike. cthadn Hz. Omer j pirr girng in. Di hel kirina pirsgirkn Dewleta slam de, di areserkirina meseln dar de di teqb kirina uslan de bi senedn rast bi hezaran hukmn fiqh ji Hz. Omer hatine riwayet kirin.

Mirov dikare bje ku, di pey hedsn Pxember re, ctihadn her sehh yn Hz. Omer in. (20)
Omer, di derbar rwayeta hedsan de j pirr bi diqet e. Ji bo v j i dema yek hedsek rwayet bikira, Omer wan mecbr dikir ku şahdek j ji bo xwe bne. Heya dibn ku Omer, carek Eb Hureyre kiriye heps, ji ber ku w pirr heds riwayet dikirib. Bi gor rwayeta prtkan dibn ku Hz. Omer bixwe pncsed s neh (539) heds riwayet kiriye.(21)
Her wiha zanyarn slam dibn ku Hz. Omer, di te'wl tefsra Qur'an de j xwed ilmek mezin e. Ji bn Omer dipirsin "gelo di dema jiyana Pxember de wek din k dikarib fetwa bida?" bn Omer dib ku "ji bil Eb Bekir Omer kesn din nizanim."

Hermn di dewra Hz. Omer de hatine fetih kirin:
Di saxiya Reslullah de jixwe gellek herm hatibn hidayet. L mparatoriya Bzans wek srek li hember dn slam disekin. Di w dem de şer di navbera Bzans dewleta slam de dest p kirib j. Pişt wefata Pxember s.X.l.), Hz. Eb Bekir demek li hember wan kes hermn ku li pey wefata Pxember bibn murted sekin. Mirov dikare bje hinek navber dab şer Bzans. L pişt mesela murtedan qediya, Hz. Eb Bekir ji aliyek li hember Bzans ji aliy din j li hember dewleta ran ya agirperest şer domand. Ev herdu dewletanan j dixwestin ku pş li slam bigrin astengiy bo bawermendan derdixistin. Pişt xelfetiya Hz. Omer, w j siyaseta Hz. Eb Bekir bi kar an. Li aliyek ji bo temam kirina fetha Sriy ku di dest Bzansa da b, artşan dişiyand ser Şam, ji aliyek din j leşkern şiyandib ser ran di cenga Qadisiy de bi ser ketibn. Şah ran Kisra text pay xwe hştib reviya b rojhilat ran. Bi v away hinek hermn ran bi away ceng hinek j bi away aşitiy slam qebl kiribn. Li al din Azerbeycan Ermenstan j hatibn fetih kirin. Di v dem de li başr rojhilat Kurdistan j hin herm bi ceng hinek j bi sulh derbas slam bne.

Pişt fetha Sriy, arteşa slam ber xwe da Quds. Pişt fetha hinek qeseba gundn dora Quds, hinek şerr di navbera Misliman Xiristiyanan de dom kir. L di daw de serleşkern Xiristiyanan bi şert ku Omer bixwe were, w teslm Mislimanan bikin kirin. Bi hatina Omer Qudus j kete dest Mislimanan. (H.16-M. 637).

Ger bigor xerta chan ya royn mirov hermn di dewra Omer de hatine fetih kirin bijmre; ji sed nod Kurdistan, Ermenistan, Azerbeyjan, ran, Iraq, Sud Erebistan, Yemen, dewletn bik yn ereban wek Qeter, Urdun, sral, Misir, Lubnan, Suriye hem di dest Mislumanan da bn. Di Tirkiya royn de tirk tunebn dewlet ya Bzansa b.

Hinek nzayiyn di dewra Hz. Omer de
* Teşklata Dwan hate saz kirin qeyd leşkeran meaş hatiniyn wan n ceng hatin nivsandin.

* Heya Hz. Omer wezfa qaztiy di dest waliyan da b. L Hz. Omer teşklatek Edliya serbixwe saz kir ji ser teşklat re qaz te'yn kir. Hz. Omer te'lmat dida qaziyan da ku di biryarn xwe de ji qanna slam dernekevin. Edliye drekt gireday bi xlafet ve b. Bi v teşklat, wekheviya hem hemwelatiyan zdetir kete rewac.

* Di alkariya baran da ferqa navbera musliman ne muslimanan rakir, hemwelatiyn bar ji kjan dn ba j, ji dewleta slam alkariy distendin.

* Girngiyek pirr mezin da ser perwerd. Di hem hermn fetihkir de mizgeft p ve girday medrese ava kir. Ji bo medresan alim te'yn kir meaşek zde da wan, da ku xelk perwerde bikin, kesek cahl nemne. Wek t gotin ku di dema Hz. Omer de ar hezar mizgeft hatine ava kirin (22)

* Teqwm di dema Hz. Omer de hate pkann. Hz. Omer hicreta Pxember esas girt di karn dewlet de teqwm bikar an.

* Ta dewra Hz. Omer de, pern biyaniyan di tedawul da bn, li al Iraq ran drhemn Farisan, li al Suriy Misr j dnarn Bzansa dihat bikarann. Her iqas Xalid B. Weld di sala 15 Hicr de, li herma Taberiyey dnar slam kiribin j ewqas di rewac de neb. Hz.

Omer di sala 17 hicr de per slam kir tedawul. (10)
* Hinek bajarn n hatin ava kirin wek Fstat, Kufe Besra.

* Hz. Omer tebdla qiyafet dikir di nava gel de digeriya. Her wiha haln gel baştir fm dikir pirsgirkn wan areser dikir.

* Ji memrn xwe re gellek bi displn b. Lewra w digot: "Ger li kleka Firat devek helak bibe, ditirsim ku Xwed hesab w ji Omer pirs bike.

Rexneyn li ser Hz. Omer
Hinek Ecem Kurdn ne Misliman dibn ku dema cenga Mislimanan ran de arteşa Hz. Omer li xelk zilim kiriye. Şer ol (baweriya) ya w dem wek şern niha yn netew dihesibnin. Her wiha li Selaheddn Eyyb j rexne dikin daku ima w Kurdistanek serbixwe ava nekiriye. Ev şaştiyek mezin e. Lewra di w dem de şer, sirf şer baweriy b, netew ewqas di bra gelan de tuneb. Dibe ku di ceng de ji hem hlan ve li hember hevd ji sed sed bi edalet tevnegeriyabin, l ku ji leşkerek an serleşkerek brtiyek bbe j ev ne suc slam ye. Di hem şeran de carnan b hiqq dibin.

L ecem ji edaleta şer btir, di bin siya dostiya Hz. El de dijminiya Hz. Omer dikin. Ez bawer im armanca wan di vir de dijminiya fetihkirina ran ye, tu eleqek bi ol tune.

Rexna Dudiya: Dibn ku dema Pxember nexweş b, rojek got ku kaxiz qelem bnin ez ji we re tiştek bidim nivsandin daku hun li pey min nekevin xtilaf. L Omer gotiye Pxember nexweş e, gerek nake, jixwe Kitba Xweda heye li cem me bese. Di nava sehabiyan de qerebalix bye, Pxember gotiye hem derkevin d tiştek negotiye. Hin dibn belku tiştek girng bigota Hz. Omer nehiştiye, hin j dibn ku girng ba Hz. Omer tiraz nedikir.
Hz. Omer mirovek di edaleta xwe de b hemta b, mirov zen nake ku li hember heqiy derketa, belku w zanibye ka Pxember w i bigota.

Di war qenciya Hz. Omer de gelek rwayet hene l ji ber dirjiya nivs ez yek binvsnim.
Dibn şevek Hz. Omer bi tev Eslem ve li dervay Medin digeriyan, ronahiyek dtin. Dema n wir bala xwe dan ku malbatek agir pxistiye, dzek dane ser agir dikele. Jinek du zarokn w hene zarok j digrn. Hz. Omer pirsa girna zarokan dike. Jinik dib: "Birne. Min av daye ser agir, p wan dixapnim ta rakevin." dom kir "Xwed helbet w ji Omer v pirs bike." Hz. Omer got: "Ka Omer w awa hal we bizanibe?" Jinik got: "Madem nizanib me ji br dikir ima b xelfe?" Hz. Omer veciniq bi tev Eslem ve n enbara erzaq. iwalek tij tiştn xwarin kirin. Hz. Omer da pişta xwe dsa n cem jinik. Hz. Omer bixwe ji wan re xwarin amade kir. Zarokan zik xwe tr kirin razan. Dema ji jinik destr xwestin biin, jinik wiha got : "Tu ji v kar re (xelfetiy re) ji Omer layiqtir ." Hz. Omer got: "Ji Omer re dua bike. Rojek ku tu bi serldana w, tu y min li wir bibn"

Bel kjan serok serleşkern royin tenezzul dikin bi hemwelatiyek re biaxivin. Ma k ji wan re xizmet xulamiy bikin!

Hz. Omer deh (23) salan xelfet kir. Ji aliy yek bi nav Eb Lu'lu hate şehd kirin. Hezar hezar rehma Xwed l be.

 


avkan:
1) bnul-Esr, Usdul-xbe, Qahire 1970, IV/146.
2) bnul-Esr, Usdul-xbe, Qahire 1970, IV/146.
3) H. brahm Hesen, Tarxul-slm, Misir 1979, I/ 210.
4) Suyt, Tarihul-Hulef, Beyrut 1986, 123; sdl-gbe, IV, 146).
5) Suyt: Tarihu'l-Hulefa / Beyrut 1986 /124, Usdul-Xbe, IV, 148-149, Ibn Sa'd / Tabakatu'l Kubra / II/ 268-269.
6) Suyt: Tarihu'l-Hulefa / Beyrut 1986 /125, bnul-Hacer el-Askaln / el-isbe fi Temyzi's-Sahbe / Bagdat t.y./ II / 518, bn Sa'd / Tabakatu'l Kubra / II/ 268-269.
7) bn Sa'd / Tebeqetu'l Kubra / II/ 268-269.
8) Usdul-Xbe / IV/151; bn Sa'd, Tebeqetul-Kubra / III /270
9) Suyt: Tarxul-Xulefa / Beyrt 1986 /129
10) Suyt: Tarxul-Xulefa / Beyrt 1986 /130
11) bn Sa'd, Tebeqetul-Kubra / III /270; Usdul-Xbe, IV/153)
12) Usdul-Xbe, IV /151).
13) Usdul-Xabe, IV/168-199; bn Sa'd, Tebeqetul-Kubra / III /274; Suyt: Tarxul-Xulefa / Beyrt 1986 /92-94
14) Usdul-Xabe, IV/168-199; bn Sa'd, Tebeqetul-Kubra / III /274; Suyt: Tarxul-Xulefa / Beyrt 1986 /92-94
15) Buxar, srt/19
16) Muslim, Fedailu's-Sehbe, 22
17) Muslim, Fedilu's-Sehabe, II
18) Usdul-xbe, IV, 151; Syt, 132
19) Syt, 132
20) Mewsuatu Fiqh Omer b. el-Hattab, 1981, 8
21) Syt, Mewsuatu Fiqh Omer b. el-Hattab, 1981, 123
22) Ehmed en-Nedw, Esr-s-Seadet
23) Dirasat f Tarixil-Hedaretil-Islamiye, Beyrut 1979, 13-15


M.Nreddn Yekta