mam bn-i Mace (209-273 H.)

bni Mace kiye?

bn Mace di sala 209 hicr de li bajar Qezwn hatiye dunyay, di sala 273 hicr, di dawiya meha Remezan roja Duşem j wefat kiriye. Xwed rehma xwe l ke. Nav w Ebu Ebdullah Muhamme b. Yezd b. Mace el-Qezwn, Mewla Raba ye. W kitba bi nav Es-Sunnen nivsandiye ku ev kiteb j, yek ji Kutubn Sitte t qeblkirin. Ew zata yek ji hafizn ji esra syemn e.

Her iqas bi nav bn Mace meşhr be j, di navnameya malbata w de xtilaf heye. Hinek dibjin ku Mace nav kalik w ye. L riwayeta her qew ew e ku, Mace nav bav w ye. Koka bja Mace ne ereb ye, belku faris ye. Firzabad di qamsa xwe de dibje ku; Mace leqeba bav w ye.

Bja Mace ji hla hinek hedsvana da cda cda t xwendin. Hinek bn Maceh, hinek j bn Macete dibjin, l bi taybet zanyarn kurd yn tirka j re bn Mace dibjin, ji ber ku ( t ) ya glover ya ereb di ziman me yn tirkan de bikar nay, b ( t ) xwendina nav ji me re hsan e.

bni Mace di zarokt xortaniya xwe de li cem gelek zanyarn slam, hedsvann meşhr ders xwendiye. Herwek Muhammed b. Abdillah b. Numeyr, Abdullah b. El-Muaviye, Hşam b. Ammr, Dvud b. Ruseyd, Ebbekir b. Eb Şeybe, brahm b. el-Munzr el-Xezm.

Herwiha ew j dersa gelekan daye dvre ewanan j di alema slam de bnin hedsvann meşhr, herwek Muhammed b. sa el-Ebher, Eb'l-Hasan el-Qettn, Suleyman b. Yezd el-Qezwn, Ahmed b. brahim el-Qezwn, shk b. Muhammed el-Qezwn. Evann ku me jimartin, yn her meşhr in, l yn wek wan bi sedan hene. (Zeheb, Tezkiret'l-Huffz, II, 183).

Wek t zann mam bn Mace j, herwek zanyarn din ji boy xwendin dersdayna ilm li gelek bajar dewletan geriyaye. Herwek Iraq, Besra, Kfe, Baxdad Mekke, Şam, Misir Rey. Di v gera xwe de gellek heds nivsandiye. Bi alimn her meşhrn di van bajaran de hevdtin kiriye bi wan re suhbeta li ser dn kiriye, ji wan ilm heds hinbye (frbye). bn Xellikan di derheq bn Mace de wiha dibje; Ew mirovek di war ilm heds de mam b dsan di v war de, di hem mijaran de xwediy dsipln otort b. (bn Xellikan, Wefayatul-Ayan III/407)

bn Mace, herwek lm heds, di lm tefsr tarx de j xwediy lmek fireh mezin b. Di war tefsr de di war drok de pirtkn w hene. (Ebul-Ferec bnul-Cewz, El-Muntazam, V / 90 ).

Pirtka Sunen-i bn Mace:

Ev kitba yek ji Kutubn Stte (her şeş pirtkn ku sehh hatine qeblkirin) ye. L ji ber tertba rind zdeya beşn di prtk de, chk girn ji boy v pirtk heye di nava Kutubn Sitte da. Wek t zann pirtka her meşhr ya bn Mace j ev kitba ye. Di v kitb de hedsn Pxember (a.s.) bi angor beşn fiqh hatine tertbkirin. Di muqeddma (pşgotin) pirtk de, bn Mace behsa girngiya girdayina bi Sunnet xwedrgirtina ji tiştn bidet dike. ew hedsen ku tkilaya wan bi wan meselan hene tev civandiye cem hev, bi v minasebet j ev Pirtk ji grba Snen hatiye qeblkirin.

bni Mace dema ev pirtka xwe hem nivsand, pirtk da cem Ebu Zura er-Razye daku fikrn xwe li ser pirtk bje, Ebu Zura bi tenkidkirina Hedsan alimek meşhr b. Pişt tedqqa li ser Sunen, Ebu Zura wiha dibje: Ger ev pirtka bighje dest nsanan, ez zenndikim ku pirtkn hedsan w di nav gel de cih xwe bigirin. Di derbar hedsn snad zef yn di Sunena bn Mace de j wiha dibje: Ez hevdar im ku hejmara wan hedsn zef ji siy derbas nebe.

Di v Sunena bn Mace de 37 ktap, 1515 bab 4341 heds hene. Ev reqemana bi angor tehqqa M. Fuad Ebdulbaq ku hatiye apkirin, hatine dann. Ji van 4341 hedsn di Sunena bn Mace de ne, 3002 heb heds di Kutbn Sitte yn din de j hene. L yn ku bi ten di Sunen de hene, hejmara wan 1339 heb in. Dereca sihheta van hedisn ku bi ten di Sunen de hene wiha hatiye tesbitkirin.
------------------------------------------------------------------------------
1- Yn ku Ricali Siqqa snadi hesen 199 heb
2- Yn snad zef 613 heb
3- Belku sedem ku ev pirtk di şna pirtka Darim (w.255) de, ji Kutub Sitte hatiye qeblkirin ev zideya (pirrbna) hedsa ye, imk gelek hedsn di vir de hatine nivsandin di Kitbn din de tunene.

Ji zanyarn slam y ku cara yekem ev pirtka ji Kutubi Sitte qeblkiriye mam Muhammed b. Tahir el-Meqdis ye. Meqds di pirtka xwe ya Surutul-Eimmetis-Sitte de v Sunen ji Kutub Sitte qebldike. Ji w şn ve j wisan dewamkiriye. Zeheb di derbar bn Mace de wiha dibje: Ev pirtkek qenc e, ger hedsn wehy rindbna w hinek nebiribana w qenctir ba, l ew hedsana j hindik in. (Zeheb II. rpel 189)

Rawiyn meşhr yn ku Sunen rwayet kirine evana ne. Ebul-Hesen el-Qettan, Suleyman b. Yezd, Eb Cafer Muhammed b. sa Eb Bekr Hemd el-Eher.


M.Nreddn Yekta