Destnimj

Destnimj (Serhediya bi kurt desmj dibn) iye? end ferzn w hene, sunnetn destnimj ne destnimj bi i dişk (betal dibe)? Her wiha hinek meseleyn girday bi destnimj ve. 

Di derbar ferzbna destnimj de Xweday Teala wiha ferman dike:
Ey (loo) gel bawermenda, dema hun nimj bikin; seravn xwe herdu destn xwe bitev enşkan ve bişon. (Ji) Ser xwe j mesih bikin herdu lingn xwe j heta gzekan (bişon).
(1)

Ferzn destnimj şeş heb in.

1- Niyet:
Emel (kar)n mirov bi gor niyeta mirov t helsengandin (t qiymet kirin).
Di v war de Pyxember me wiha dibje: Emeln mirov bi gor niyeta ye, k kes i niyet bike j re ew heye. (2) 
Bawermend tu karek hima wisa awa lhat nakin. Belku destpk de difikire, encam tne berav, armanca w kar xwe dizan, paş dest davj. badet j wisa ye. Dema te karek kir gerek tu niyeta xwe j jibr neki.
Ciy niyet dil e, l sunnet e ku mirov bi dev j bje. Dema niyet j, wexta ku mirov dest bi şştina serav dike. Bi şştina serav re mirov niyeta xwe j tne.

Niyet awa t ann?

Dema mirov dest bi destnimj girtin dike, mirov di dil xwe de gerek bne bra xwe ku bo i destnimj digire!
Şikl niyet gelek in. Niyeta bo rakirina hukmek, an niyeta helal kirina karek. Wek b destnimj, tewafa Keb, hilgirtina Quran, kirina nimj dirist nne. W dem mirov niyet bike bje ez bi niyet im ser xwe helal dikim kirina nimj, an tewafa Keb, an j bje ez bi niyet im ser xwe radikim hukm b destnimjiy, niyeta mirov temam e!

2- Şştina ser av:
Wek ku Quran j zikir dike, şştina serav ferz e. L hidd serav iye? Hidd serav ji serdest eniya mirov -ciy ku por l hşin dibe- dest pdike heta bin ena mirov. Bi awah fireh j, navbera herdu guhan e. M porn di hidd serav de hem gerek werin şştin, wek bir, bijang, r, simbl. Ryn ku pirr gurr nebin, gerek bin wan j were şştin. Qenc ew e ku mirov tiliyn xwe bike nava ry xwe lihevxe mizde, daku erm ry mirov were j were şştin.

3- Şştina herdu destan bitev enşkan:
Şştina herdu destan bi tev enişkan va, enişk j di nav da, ferzek ji ferzn destnimj ye. Yan ji enşk heta ser tiliyan gerek were şştin. Gustlk di tiliya mirov da hebe, gerek av bi bin gustlk j. Ger gustlka mirov teng be av nee bn destnimj nay c. Yan bi i awah dibe bila bibe, gerek bin gustlk were şştin, d bi derxistin, an j bi badan ferq nake.

4- Mesha (surandin) ser:
Wek ji ayet ji t fm kirin, mesih kirina qismek ji ser j ferz e. L mqdar mesh ne kifşe ye. Her wiha ji hedsa Pxember (a.s.) j t zann ku mesih kirina hem ser ferz nne. Lewra Muxre y Kur Şbe dibje ku Pxember destnimj girt nasiye (pşiya ser) şaşika xwe mesih kir. (3) Ev hedsa delalet ser trkirina mesha qismek ji ser, dike. Mirov hem ser xwe mesih bike baştir e, l kjan aliy ser j mesih bike ferziyet ciy xwe dibne. Ku mirov di şna mesih kirin de ser xwe bişo, ew j di mana mesh da t qebl kirin caz e.

5- Şştina herdu lingan bi tev gzekan:
Ferza pnca ji ferzn destnimj şştina herdu linga ye. Dema ling tn şştin pewst e herdu gzek j werin şştin, lewra gzek j, ji ling t hesibandin.
Hedsa (4) ku ji Ebu Hureyre t rwayet kirin jixwe vekir v dide nşan, daku ling gzek bihev re werin şştin.
Heds wiha ye:
Dibn ku Ebu Hureyre destnimj digirt, pş serav xwe şşt, dvre herdu dest ( zend) heta jor enşka şşt, dvre ser xwe mesih kir, dvre ling rast bitev gzekan ve, her wiha ling ep j şşt got: Min dt Pyxember j wiha destnimj digirt

6- Tertb:
Tertb; bi wata rzkirin e. Yan wek me li jor behskir pş niyet, dvre şştina serav, dvre şştina herdu dest zendan, dvre mesha ser şştina herdu lingan. Qurana Proz jixwe wiha birz dibje. Bo v di mezheb Şafi de tertb ferz e. Lewra t riwayet kirin ku Pxember iqas destnimj girtibe, li v rz diqet kiriye, bigor rz ye. Ji v j, dibn ku ger tertip ferz nebya w Pxember ewqas giring neda ser tertb.

 

Sunneten destnimj

 

Sunnetn destnimj 17 heb in

1 - Dema mirov destnimj digire, mimkin be mirov ber xwe bide qbl. Vaya j, dema mirov bi misn feraqa destmj bigre. Dema mirov liser av (em, derya, gol) be, an j di mal de bi zembel (mslix) destmj bigre, ku ber mirov nekev qibl tişt nabe. L di dema avakirina xaniyan de mirov diqeta cebh (ber) qble bike baş dibe, daku di hem karn mirovan yn qenc de, mirov bikaribe bere xwe bide qbl.

2 - Beriya destnimj de mirov besmel bne, yani Bismllahrrehmanrrehm bje. Her wiha di hem karen ne guneh de mirov besmele bne, xr e.

3 - Destpk de s caran mirov destn xwe bişo, daku ger di destan de qirjayi hebe, bie.

4 - Av di dev difn xwe werde, av bike dev xwe bike difn xwe, herduyan j paqij bike.

5 - Miswak bikar bne, yani diran xwe fire bike, paqij ke. Pyxember me girngk mezin daye ser diran paqijkirin (miswak). Di hedsek xwe de wiha ferman dike : Ger girani (zehmet) li ser ummeta min neba, min di (girtina) her destmje de emr miswak bikira. (5)

6 - Ku ry mirov hebe, mirov tiliya xwe bike nava ry xwe lihev xe, daku av bie bin ry mirov

7 - Şştina navbera tiliyn dest lingan. Tiliyan ji hev veke, navbera wan j bişo.

8 - Mesha der hundir guhan, mirov dikar guhn xwe bişo j, bi avek taze (n).

9 - Mesha hem ser. Malum mesha hinek ji ser ferz b, ku hem were mesih kirin ew j sunnet e.

10 - Pş ji al rast de dest p bike, dvre al ep. i ling i dest dibe, sunnet ew e ku mirov pş ji al rast de dest p bike. Her wiha di hilanina cenabetiy da j mirov pş av bi al rast  de dike.

11 - Dema orxann xwe şşt mizde bişo, daku chk zaha nemne. Car heye ku mirov av bi ser orxan xwe de dike, l av derbas dibe dice, ku mirov mizde b şik her der şil dibe

12 - Destmja xwe liser hev biqedne, ne ku destan bişo saetek şnve j serav.

13 - Xurre tacla xwe dirj bike. Yan dema serav xwe şşt ji jor eniy de ta bin qirik bişo (xurre). Dema miln xwe şşt ji jore enşkan de dest p bike, dema lingn xwe şşt, ta serdest gzek j bişo (tacl)

14 - Ferz sunnetn destmej yn şştin mesh 3 car tekrar bike.

15 Di destmj girtin de sraf neke. Yan zde av bikar neye. Şştina orxana j, ji s caran zdetir neke.

16 Di dema destmj de mirov ne axive. Liser destnimj badet bifikire

17 Pişt destmj qediya mirov ber xwe bide qbl dua bike.

Dua:
Eşhedu en lalahe llallah wehdeh la şerke leh, we eşhedu enne Muhammeden abdh we reslh. (6)
Allahummecaln mnettewwabne, wecaln mnelmutettehhrne. (7)
Subhanekellahumme we bhemdke, eşhed e lalahe lla ente, estexfrke we etbu leyke.(8)

(Ez şahidiy didim ku ji Xwed btir lahek din tune, bi ten ye, şirkn (hevaln) W  tunene, şahidiy didim ku Muhammed ebd W Resl (Qasid emir) W ye.
Xweday min, min ji tobekara bigerine, min ji wann paqij bigerne.
Ez Te pak munezzeh dikim hemd Te dikim, şahidiy didim ku b Te lahek din tune, ez ji Te telba xefrindan ya tob dikim.)    

--------- --------------------------------- -----------------------------
1) Made/6
2) Buxar/1, Muslim/1907
3) Muslim/274
4) Muslim/246

(5) Buxar/847, Muslim/252
(6) Muslim/234
(7) Tirmiz/55
(8) Nese/Amulul-yewm welleyl, mam Newew/Ezkar