Malper/Anasayfa

Hun bi xr hatin Malpera M.Nureddin Yekta!..

 

Nivsn Ol

end pirs liser rojiya Remezan

Mirov jina xwe pake roj betal dibe ?
Mirov fitara xwe bi i fedike ?
Mirov xwe jibr ke bixwe, vexwe an j tev xanima xwe raz, rojiya mirov betal dibe ?
Gelo roj girtin liser baqila zarokan ferz e?
Roji girtin liser rwiyan ferz e?
Jina bi hemle zaroka xwe deyne rojiya w betal dibe?

Roj: (Siyam)
Bja rojiy di ziman ereb de siyam e.
Siyam di luxet da; reva, xwe drxistina an xwe paraztina ji tiştek ye. Di bikaranna Şer da; terk kirina xwarin, vexwarin, tiştn di hikm xwarin vexwarin da terka minasebeta cins, ji derketina fecr (siptaya li pey qedandina şev dert) heya roj bie ava.

Ferziyeta rojiy:

Roj awa li ummetn Pxembern ber ferz bye, her wiha li Ummeta Hz. Muhammed j ferz e. Ji her ummetek re rojn kifşe di demn kifşe de hatiye ferz kirin, l ji ummeta Hz. Muhammed ra roj, sirf di meha Remezan de ferz e. Ferziyeta rojiy bi Kitba Xwed (Quran), bi Sunnet Reslullah bi cmaa Ummet sabit e.

Della Quran::
Gel bawermendan! Roj awa ku li ummetn di beriya we da hatin derbasbne ferz bye, her wiha li we j hatiye ferz kirin. Daku t omid kirin ku hun xwe biparzin! Sret Beqere/183
Meha Remezan ew meha ye ku t da ew Qurana ku ji mirovatiy ra rber e, ya ku bi delln vekir rya rast şaş jihev diqetine nazil bye. Madem ku wiha ye, w dem kesn ji we k bigihje v meh bila rojiy bigre. Kesn ku di v meh de nexweş bin an j rw bin bila (bi qas rojn negirtiye) paş (rojiya xwe) bigrin.
Xweda bo we hsaniy dixwaze, ne zehmetiy. Vaya bo temamkirina hejmar(a rojiy) ye. Him j bo ku Xweda rya rast daye pşiya we, hun W mezin bidrin spasiya W bikin. Sret Beqere/185

Della Sunnet:
İslam liser pnc tiştan hatiye avakirin. Şehadeta ku ji Xweda btir tu lahek tune Muhammed bende pxember W ye, nimj kirin, zekat dayn, yina hecc roj girtin, (Buxar Muslim)

Şertn ferzbna rojiy
Wek t zann roj awa liser her nsan ferz nne her wiha liser her musliman j ferz nne. Bo ferzbna rojiy ar şert pewst in.

1- Gerek mirov musliman be, roj li ser nemuslimana ferz nne.
2- Gerek mirov mukellef (balix) be, roj liser zarokn nebalix ferz nne.
3- Gerek mirov biaqil be, roj liser dna (baqilan) ferz nne.
4- Gerek tu uzrek ku bibe asteng bo girtina rojiy tunebe. Liser xwedan uzran roj ferz nne. Em dikarin uzran bi v awah rz kin. Nexweş, kal (pr), btaqet, rwt.
Hinek uzir j hene xasn bi jina ne. Wek heyz (nexweşiya ser meh), wek nifas (nexweşiya li pey welidandin. Jin dema di vana halan da bn, w dem roj nagrin, dema paqij bn iqas roj xwaribin ewqas roj qeza dikin.

Şertn rojiy
Şertn rojiy dudo ne
1. Niyet kirin. Niyeta bi dil tr dike, l bi ziman gotin j sunnet e. Bo niyet terfek taybet nne. Sirf mirov di dil xwe de niyet bike ku ew sib roj bigre bese. Bi dev j mirov bje ez bi niyet im, sib rojiya remezan digrim baş dibe.
iku her rojek ji meha remezan badetek bi ser xwe ye, pewst e ku mirov bo her rojek niyet bne. Yan her var gerek mirov niyeta xwe dubare bike.
Dema niyet ji mexreb heya parz (msak) ye. Niyeta di pey msak de tw nne (qebl nabe).

2. Ji destpka msak heya roj bie ava, terk kirina xwarin, vexwarin, tiştn di hikm xwarin vexwarin de terka minasebeta cins ye. Di v dem de pewst e mirov nexwe, venexwe nee nivna xwe.

Tiştn rojiy betal dikin
1- Xwarin vexwarin. Mirov bi zann daxwaza xwe bixwe an j vexwe rojiya mirov betal dibe. Cixare kişandin j wiha ye, rojiy betal dike. L ku mirov bi mecbr di kargehek da be, an di chk qerebalix da be, b xtiyariya mirov duman bikeve nama mirov roj betal nabe.

2- Tiştn berav, yan bi avan dixyn bikevin hundir mirov rojiya mirov betal dibe. Xaye ji v, quln di bedena mirov de hene wek dev, poz (difn), av, guh, pş paşiya mirov, di vana yek de tiştek bikeve hundir mirov rojiya mirov betal dike. Her iqas bi taybet nahatibe zikir kirin j, derz lxistina di rehn mirov de j rojiy dişkne. Feqhn slam di vir de yektya xwe kirine.
Ger nexweş be mecbr be xwe derz bike, w dem pewst bi girtina rojiy tune. Bila rojiya xwe bixwe, derziy li xwe xe pişt baş b rojiya xwe qeza ke. Derziyn ne de rehan de wek li qorik, mil, ht b xistin, rojiy betal nakin, l mimkin be yani zerret tunebe derziya bihle pişt fitar baştir dibe.
Kesn serum bidin, ha di mil de ha j di dev an poz de rojiya wan j betal dibe. Kesn wisa nexweşn giran jixwe gerek roj negrin.

3- Tev razan (minasebeta cins) bi her awah rojiy betal dike. Men were an ney, xwe tatmin bike an ne, ferq nake roj dişk. Ger yek/a bi roj tev hevala/ xwe raz, yan rojiya xwe bi minasebeta cins betal bike, w dem pewst e ku rojek qeza 60 roj j rojiya kefaret bigre.
Jin mr ku bi roj bin dikarin hevdu pa kin (ramsin) l ku xwe taz kin bikevin nava ciya bihev şa bin, ev hatiye qedexe kirin. Dema mr an jin hevala/ xwe ji dev ramse ava devn wan bikeve devn hev rojiya wan betal dibe.

4- stimna (tatmnkirina bi dest an bi uzwn din, an bi eşyayn b ruh wek aletn cins yn naylon, platsik wan) rojiy dişkne. Mirov bi jina xwe şa be meniya mirov were, an j bi dest herdu bihev bilzn meniya wan were rojiya wan betal dibe.

5- Dn bn: Mirov ku dn bibe rojiya mirov j die. Jixwe me li jor gotib ku roj liser dnan ferz nne.

6- Ji dn derketin (murted): Mirovek bawermend be fikra xwe biguhre bibe kafir, an dn biguhre bibe xiristiyan an yehd rojiya w betal dibe. Her wiha bawermendek ku kelma kufr ji dev w derkeve dsa rojiya w betal dibe. Wek bje qanna Xwed qebl nakim, an bje ro qanna Quran rewacdar dne.

7- Haln xasn bi jinan: Jina di dema rojiy da bikeve heyza an j biwelide rojiya w betal dibe. d pewst nne ku li hviya fitar bimne. Dikare bixwe vexwe dema firseta w b rojiya xwe qeza bike. Vaya hsanik ye, mikafatek e, Xweda daye jinan.
Her wiha jina ku zarokan bimjne. Ger mijandin zirar bide w an bide zaroka w, dikare rojiya xwe bixwe paş qeza bike.

8- Daxwaza qesd ya vereşandin: Mirovek bi kf vereşandina xwe bne vereşe rojiya w betal dibe. Her iqas ji vereşandina w hinek nezvire nava w j. L ku b rada w be, ji nexweşn vereşe hinek ji vereşandina w bizvire nava w j, rojiya w betal nabe

Mirov xwe jibr ke, bixwe, vexwe an j di minasebeta cins de be, rojiya w betal nabe. L ku mirov hj xwarina xwe neqedandibe bikeve bra mirov ku mirov bi roj ye, pewst e derhal terka kar xwe bike.
Ku dom bike roj betal dibe. Em bjin gelek xwar loqme di dev da ye, yek got tu bi roj y, an kete bra w, gerek derhal w loqm ji dev xwe bavje, nexwe. L ku bixwe roj die. Ku xwarin vexwarin be qeza, l ku razana tev jin be qeza kefaret pewst dibe.

Mirov xwe şaş bike bixwe vexwe rojiya mirov betal dibe. Wek hj nebye fitar mirov bixwe, an mirov bje de hj z ye niha dema msak nne mirov bixwe an vexwe, dvre binhre ku way tav dide msal, bi v awah j rojiya mirov die. Her wiha ku mirov destmj bigre, an dev poz xwe bişo, zde av bike dev xwe, an poz xwe av bie nava mirov roj betal dibe

Di rojiy de du sunnetn girng hene.
Yek ew e ku mirov rabe paşv mimkin be paşva xwe dereng bixwe. Ya duduyan j, di dema fitar de mirov ecele bike fitara xwe veke. Bi zann an bi qesd fitara xwe dereng nexe.
Di vekirina fitar de qencaya xwarin vexwarin liser hev tune.
Bes ya girng tişta mirov dixwe an vedixwe helal be. Gelek kes fitara xwe bi xurman an bi av vedikin, va ligor kfa mirova ye. Mirov bixwaze dikare fitara xwe bi tev razana helala xwe j veke, di vir de j tu gunehek tune.
Fitar vekirina bi tiştn mekruh wek cixare kişandin baş nne. Lewra him hindikay mekrh e, him j zirar dide bedena mirov.

Not: Ev beşa fiq bi gor Mezheb mam Şafi hatiye amadekirin

23.09.2006

M.Nureddin Yekta

 

Bizvirin rpela nivsn ol