Malper/Anasayfa

Hun bi xr hatin Malpera M.Nureddin Yekta!..

 

 

Nivsn Rojane

İslam Teknk

Ev mijar, mijarek gelek fireh giran e. Mirov nikare bi end rzik rpelan v şirove bike l, ez dixwazim di bin end pirsan de v mijar bi kurt şirove bikim.

slam teknk iqas nzk hev in? An slam dij teknk fenn ye, an nzk e teşvq dike?
Di Qurana Proz Hedsn Resl de behs teşvqa teknk, ya zanistiy heye?
Bi kmas be j, di dema ku ummet bi hukm slam dihat dare kirin rewşa zanyarn slam pşketina teknk?
ro ima dewletn nexwe slam di war zanist teknk de şnve mane?

Di destpk de dikarim bjim ku Quran ne prtka teknk ye. Quran sstema dar ye, ya ku mirovat p xwe, malbata xwe, civaka xwe, dewleta xwe chana xwe dare bike. L di Quran de ayetn ku drekt an j bi şaret bala mirov dikşnin ser zanist teknk gelek in.

Ez dixwazim pş end mnakan bidim, ku van mnakana hinek ji wan di v esra han de derketine hinek ji wan j hj derneketne roj hebe w derkevin. W dem w dsa hinek zanyarn slam bjin ku vana ji ber de di Qurana Proz de hebn w hinekn din j bjn ka we ima ber behs nedikir? Mnak:


Neqla bhn:

Di Qurana Proz de behsa neqla bhn t kirin. Di Surey Yusuf Ayeta de 94an de Hz.Yeqb ji wann derdora xwe re dibje ku bhna Yusif t min, l ger hun ji min re nebjin tu xirify! Hz. Yeqb v gotin dema ku karwan zarokn w ji Misr derdikeve dibje ew bixwe j li Filistn bye (Qisesul-enbiya r.119). Dema zarokn Hz. Yeqb ji Misr dertn, Hz. Yusuf kiras xwe dide wan dibje dema hn n cem bav min, ev bavjin ser avn w (di avn w din), - lewra ji kerba Yusuf bav (Yeqb) ji herdu avan bb- w avn w vebin.

Di hal ku ewqas teknk pşketiye j, mirovatiy hj neqla bhn nikaribne kin, l roj hebe w ew j pk b, lewra di Qurana Proz de heye.

 

Neqla eşya:

Di Qurana Proz de behsa neqilkirina eşya j heye. Di Surey Neml Ayetn 38/40an de Hz. Suleyman ji cemaeta (muşawirn) dora xwe re dibje ku  di beriya ku hj ewana teslm nebne nahatine cem min, k dikar ji min re text w (melk) bne? .. Ew ku xwedan ilim b (yan zanyarek) got ku bi qas avgirtinek (yani te hj avn xwe negirt venekir) ez w (text) ji te re bnim. Hz. Suleyman hew dibne ku text li ber ser w sekiniye.

Byer pirr balkş e. Di beriya w zanyar de ifrtek ji cinna dibje ez bnim, l zanyar ji cin siviktir dert text tne. Ev dide nşan ku dema zanist teknk pirr pşkeve we mirovat bikaribe neqla eşya j bike. Wek di pirtkan de t diyarkirin, Hz. Suleyman li Filistn Melke (Belqis) j li Yemen bye. 

 

Temen dirj kirin:

Qurana Proz Surey Beqere Ayeta 259an behsa xewa sedsal, di Surey Kehf Ayeta 25an de j behsa xewa 309 (ssedneh) salan dike. Di Surey Beqere da mirovek (htimala her mezin ku Hz. Uzeyr e) sed sal radiz, dema radibe dibne ku xwarin vexwarina w hj taze ye. Ev şaret ku teknk pşkeve mirov dikare xwarin sed sal mihafeze bike, ya din j mirov dikare hinekan sed sal bike xew, pişt sed sal carek din hşyar be jiyana xwe bidomne.
Di Surey Kehf de j, behsa razana Eshabul-Kehf t kirin Quran dibje ku ewana 309 sal razay mane!..

 

Tengbna sng, yani zorbna dayn sitendina nefes ku mirov derkeve jor erd!

1400 sal ber ne kes dikarib bifiriya ne j kes dikarib balafir kin derkevin esmana!.. Ku ev ne mimkin be gelo k dikarib bigota ku dema mirov iqas derdikeve jor dunyay ewqas bhna mirov diike, mirov nikare bhn bistne, nefes d dernakeve? L Quran ev byer j tne hol wiha dibje di Surey Enam Ayeta 125an de Xweda bixwaze k bne hidayet sing w ji slam re vedik bixwaze k ji bibe delalet (yani wan liser kufra wan bihle), sing w wek kesn ku dertn esmana teng rencn (rencr-bhnteng, tengas) dike.

Bilindbna ji ry erd tengbna bhn sitendin ancex bi teknolojiy t zann. Di w dem de va tişta bi teknolojiy nedihat zann, l Quran ji bo teşvqa ilm teknolojiy şaretek dide mirovatiy.

Wek t zann mirov iqas derkeve jor, ji erd drkeve, ewqas ewsan (basın) km dibe bhn dayn sitendin j ewqas giran dibe. Ku bilinday ji 20.000 mtroy zdetir be, jixwe b alet chazn taybet bhn sitendin b mkan dibe mirov dimire.

Dewsa sertilka:

Ferqa ser tilkan ji mirovan re tiştek taybet ye! Di chan de iqas mirov hene, ser tiliyn wan hemyan jihev cda ne! Heya cwiyn ku ji yek hkek peyda dibin, ser tiliyn wan j cuda ne!
Alema mirovatiy ancex di esra 19. de bal kişandiye ser v mijar!. L Xweday Teala di Surey Qiyame Ayeta 4an de wiha dibje: Em dikarin ser piyn w j carek din serast bikin (dsa wek ber biafrnin). 
W dem dewsa (şopa) tiliyan ewqas diqet nedikişand. L niha di kar kirmnal de dewsa tiliyan pirr girng e. Lewra tawanbar yn din bi dewsa tiliyan jihev tn nazkirin!
Taybetk ser tiliyan heye ku Xweday Teala bi taybet behs j dike, an ima negot ser poz, ser guh an ser tiştek din!

Hereketa roj, hv dunyay:

Qurana Proz di hinek ayetan de bal dikşne ser ilm astronomiy j.
T bra min heya saln 1970yan zanistiya rojava digot roj di ciy xwe de sabit e, tevnagere, bes dunya ten li dor w digere!.. Halhale Qurana Proz pirr vekir hereketa roj, hv, dunya strkn li esmana tne ziman. Belku wan deman hinek mufessiran j baş nizanibne mesel şirove bikin, l yn xweş şirove kirine j hene. Wek mnak mam Xezal di saln 1100 de hvgirtin rojgirtin wek zanistiya niha şirove dike!..

Quran dib i?
Her Ew e ku biroj şev, roj hv afirandiye. Her yek ji wan (roj şev yani dunya, roj hv) di rgaha xwe de melevany dike. (Enbiya/33)
Roj j di rgaha xwe (ya taybet) de dikşe (digere die).  (Yasn/38)
Herdu bjeyn ku Quran wan bikar tne di ziman ereb de wata wan wiha ye:

Yesbehn (En-am): Yan melevaniy dike, subar dike, yani him bixwe hereket dike him j die! Ne ku sekiniy quwetek din w dibe! Her wiha Tecr (Yasn): Diherike, dikşe, die, lihev dikeve die, wek ava car dikşe!

Ji van herdu ayetan baş t fm kirin ku dunya, roj hv him di rgaha xwe de hereket dikin him j bi alk din ve diin, wek hv li dora dunyay, dunya li dora roj. Roj j bi tef sstema xwe ve bi alk din ve (hin dibn bi al strka Vegay) ve die!
Zanistiya ro ev derxistiye hol, l ka roj kuva die, encam dibe i hj ne kifşe ye!..

Di derheq gelek mijarn din de j mnak hene, l jiber dirjaya nivs ez naxwazim hemiyan bi nav bikim. Wek geştiya Nuh Pxember (a.s.) ku ji her eşit mexlqat cotek kiriye hundir, ka mirov texmin dike ku iqas mezin bye?
Ez dixwazim end mnakan j ji zanyarn slam bidim daw li nivs bnim.

Pxember aleyhisselam girngk pirr mezin dide ser teknk zanistiy, wek mnak di hedsek xwe de dibje ku dijminn we bi i sleh derketin hember we, hun bi yeka baştir derkevin, di hedsek din de j dib ilim li n be j biin, bigrin.

Hima mirov dikare bje di her war de pşketina ilim teknk di dewra pşketine slam de dest p kiriye. Hem lkoln, cadn n dsa ji hla alimn slam ve hatine kirin hatine dtin.

Wek mnak ku mirov bje:
El-Beyrn 600 sal di beriya Galile de gera dunyay sbat dike. 700 sal di beriya Newton de modina dunyay hesap dike.
bnun-Nefs 300 sal beriya Ewropiyan yani di saln 1200 de keşfa sstema xwn ya bik dike.
 
Di sala 794an de li Bexday febrka kaxiz b
Xazin 500 sal beriya Newton, keşfa quweta ku cisman berbi merkeza erd ve dikşne, dike!
bn Sna (980-1037) di war tip de mirov dikare bje Seyday yekem e. Pirtka w ya bi nav El-Qann Fit-Tib, heya esra 19. j, li Ewrpa di dibistanan de wek pirtka ders dihat xwendin.
Hezarfen Ahmed eleb di saln 1630an de yekem kes ku firiyaye. Wer t zann esl w kurd an j ecem bye. Murad IV. y Osmaniyan ew ji Stenbol sirgn Cezayir kiriye li wir miriye.
Muhammed B. Hemze 1390-1460 (Seyday Sultan Mehmed Osmaniyan, jier kincn sip lixwe dikir j re Aqşemseddin dihat gotin) ku bigor riwayetan esl w kurd e. Ew 500 sal ber terfa mikrob kiriye wiha dibje Nexweş bi alkariya hinek zindiyn ku biav nayn dtin ji nsanan derbas nsanan dibe.
Mirov dikare mnakan zde bike, l bawer im bo fhma mesel ewqas bes in. 

Ew slama ku bi Prtka xwe mirova ewqas teşvq zanistiya liser teknk, ilm, lkoln bike, awa dibe asteng bo ku civaka slam di war teknk de şnve bimne? Helbet na. L dema ku slam ji saltanat girantir bye, dar destek dida aliman wan j di war zanist de kar xebat dikirin, l dema ku seltanat ji dn girantir kirine w dem j hem alkariya aliman hatiye birrn, heta hatine sirgn kirin, an hepis kirin dak xelk cahil bimne desthilatdar dewlet selteneta xwe bidomnin. Wek Murad Osmanyian Hezarfen!..

Quran r li pşiya zanyaran vedike, wan teşvq dike, slam alkar e, l dare ne slam ne, pş li ilm girtin musliman cahil hştin. Her wiha dewletn derva j pşketin, ro j sc şnve mayina xwe dixwazin bikin stuy slam. L Quran li hol ye, ferm şaret gelek in, l kan destek!

Bimnin di emaneta Xwed de.

Muhammed Nureddin Yekta
12.04.2007

 
 

Bizvirin rpela nivsan!