Malper/Anasayfa

Hun bi xr hatin Malpera M.Nureddin Yekta!..

 

 

Nivsn Rojane

slam Teknk

Ev mijar, mijarek gelek fireh giran e. Mirov nikare bi end rzik rpelan v şirove bike l, ez dixwazim di bin end pirsan de v mijar bi kurt şirove bikim.

slam teknk iqas nzk hev in? An slam dij teknk fen ye? An nzk e teşvq dike?
Gelo di Qurana Proz Hedsn Resl da behs teşvqa teknk ya zanistiy heye?
Di dema ku Omet bi hukm slam dihat dare kirin rewşa zanyarn slam pşketina teknk heb gelo?
ro ima dewletn nexwe slam di war zanist teknk da şnva mane?

Di destpk da dikarim bjim ku Quran ne prtka teknk ye. Quran sstema dar ye, ya ku mirovat p xwe, malbata xwe, civaka xwe, dewleta xwe chana xwe dare bike. L di Quran de ayetn ku drekt an j bi şaret bala mirov dikşnin ser zanist teknk gelek in.
Lewra emr Xwed y yekemn dib bixne (Iqre)

Ez dixwazim pş end mnakan bidim, ku van mnakana hinek ji wan di v esra han da derketine hinek ji wan j hj derneketne roj hebe w derkevin. W dem w dsa hinek zanyarn slam bjin ku vana ji ber da di Qurana Proz da hebn w hinekn din j bjn ka we ima heya niha behs nedikir? Mnak:

Neqla bhn:
Di Qurana Proz de behsa neqla bhn t kirin. Di Surey Yusuf Ayeta de 94an de Hz.Yeqb ji wann derdora xwe re dibje ku bhna Yusif t min, l ger hun ji min ra nebjin tu xirify!
Hz. Yeqb v gotin dema ku karwan zarokn w ji Misr bir dikeve dibje ew bi xwe j li Filistn bye (Qisesul-enbiya r.119).
Dema zarokn Hz. Yeqb ji Misr dertn, Hz. Yusuf kiras xwe dide wan dibje dema hn n cem bav min, ev bavjin ser avn w, w avn w vebin.(lewra ji kerba Yusuf bav (Yeqb) ji herdu avan bb)

Di hal ku ewqas teknk pşketiye j, mirovatiy hj neqla bhn nikaribne kin, l roj hebe w ew j pk b, lewra di Qurana Proz de heye.

Neqla eşya:
Di Qurana Proz da behsa neqilkirina eşya j heye. Di Surey Neml Ayetn 38/40an de Hz. Suleyman ji cemaeta (muşawirn) dora xwe re dibje ku (قَالَ يَا أَيُّهَا المَلَأُ أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَن يَأْتُونِي مُسْلِمِينَdi beriya ku hj ewana teslm nebne nahatine cem min, k dikar ji min ra text w (melk) bne? ..
(
قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ)  Ew ku xwedan ilim b (yan zanyarek) got ku bi qas avgirtinek (yani te hj avn xwe negirt venekir) ez w (text) ji te ra bnim. Hz. Suleyman hew dibne ku text li ber w sekiniye.

Byer pirr balkş e. Di beriya w zanyar da ifrtek ji cinna dibje ez bnim, l zanyar ji cin siviktir dert text tne. Wek di pirtkan da t diyarkirin ku Hz. Suleyman li Filistn Melke (Belqis) j li Yemen bye. 
Ev dide nşan ku dema zanist teknk pirr pşkeve w mirovat bikaribe neqla eşya j bike. Bi qas ku ez dizanim mirovat niha liser mesela neqla e
şya kar dike.

Temen dirj kirin:
Qurana Proz Surey Beqere Ayeta 259an behsa xewa sedsal,(فَأَمَاتَهُ اللّهُ مِئَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ) di Surey Kehf Ayeta 25an de j behsa xewa 309 (ssedneh) salan dike. (وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا)
Di Surey Beqere da mirovek (htimala her mezin ku Hz. Uzeyr e) sed sal radiz, dema radibe dibne ku xwarin vexwarina w hj taze ye. Ev şaret ku teknk pşkeve mirov dikare xwarin sed sal mihafeze bike, ya din j mirov dikare hinekan sed sal bike xew, pişt sed sal carek din hşyar be jiyana xwe bidomne.
Di Surey Kehf da j, behsa razana Eshabul-Kehf t kirin Quran dibje ku ewana 309 sal razay mane!..

Tengbna sng, yani zorbna dayn sitendina nefes ku mirov derkeve jor erd!
1400 sal ber ne kes dikarib bifiriya ne j kes dikarib balafir kin derkevin esmana!.. Ku ev ne mimkin be gelo k dikarib bigota ku dema mirov iqas derdikeve jor dunyay ewqas bhna mirov diike, mirov nikare bhn bistne, nefes d dernakeve?
L Quran ev byer j tne hol wiha dibje di Surey Enam Ayeta 125an da Xweda bixwaze k bne hidayet sing w ji slam ra vedik bixwaze k ji bibe delalet (yani wan liser kufra wan bihle), sing w wek kesn ku dertn esmana teng rencn (rencr-bhnteng, tengas) dike.

Bilindbna ji ry erd tengbna bhn sitendin ancex bi teknolojiy t zann. Di w dem de va tişta bi teknolojiy nedihat zann, l Quran ji bo teşvqa ilm teknolojiy şaretek dide mirovatiy. 

Wek t zann mirov iqas derkeve jor, ji erd drkeve, ewqas ewsan (basın) km dibe bhn dayn sitendin j ewqas giran dibe. Ku bilinday ji 20.000 mtroy zdetir be, jixwe b alet chazn taybet bhn sitendin b mkan dibe mirov dimire.

Dewsa sertilka:

Ferqa ser tilkan ji mirovan ra tiştek taybet ye! Di chan da iqas mirov hene, ser tiliyn wan hemyan jihev cda ne! Heya cwiyn ku ji yek hkek peyda dibin, ser tiliyn wan j cuda ne!
Alema mirovatiy ancex di esra 19. da bal kişandiye ser v mijar!. L Xweday Teala di Surey Qiyame Ayeta 4an de wiha dibje:
(
بلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ) Em dikarin ser piyn w j carek din serast bikin (dsa wek ber biafrnin). 
W dem dewsa (şopa) tiliyan ewqas diqet nedikişand. L niha di kar kirmnal da dewsa tiliyan pirr girng e. Lewra tawanbar yn din bi dewsa tiliyan jihev tn nazkirin!
Taybetk ser tiliyan heye ku Xweday Teala bi taybet behs j dike, an ima negot ser poz, ser guh an ser tiştek din!

Firehbna esmanan:
Gelo end kes ji me dizane ku esman rojbiroj fireh dibe? Hj kes derheq esman da tiştek nizanib Xweda y Teala di Surey Zariyat ayeta 47'an da dibje ku: (
وَالسَّمَٓاءَ بَنَيْنَاهَا بِاَيْدٍ وَاِنَّا لَمُوسِعُونَ) "Me bi destn (quweta) xwe esman kiriye y (pda) fireh dike j em in."
Bawer im va b end sal teknk n dt ku esman fireh dibe, ku h j pirrn nsanan v nizanin!

Hereketa roj, hv dunyay:
Qurana Proz di hinek ayetan de bal dikşne ser ilm astronomiy j.
T bra min heya saln 1970yan zanistiya rojava digot roj di ciy xwe de sabit e, tevnagere, bes dunya ten li dor w digere!.. Halhale Qurana Proz pirr vekir hereketa roj, hv, dunya strkn li esmana tne ziman. Belku wan deman hinek mufessiran j baş nizanibne mesel şirove bikin, l yn xweş şirove kirine j hene. Wek mnak mam Xezal di saln 1100 da hvgirtin rojgirtin wek zanistiya niha şirove dike!..

Quran dib i?
( Enbiya/33) -
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ) Her Ew e ku roj şev, roj hv afirandiye. Her yek ji wan (roj şev yani dunya, roj hv) di rgaha xwe de melevany dike.
(
وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ - Yasn/38) Roj j di rgaha xwe (ya taybet) de dikşe (digere die). 
Herdu bjeyn ku Quran wan bikar tne di ziman ereb de wata wan wiha ye:

Yesbehn (En-am): Yan melevaniy dike, subar dike, yani him bixwe hereket dike him j die! Ne ku sekiniy quwetek din w dibe!
Her wiha Tecr (Yasn): Diherike, dikşe, die, lihev dikeve die, wek ava car dikşe!

Ji van herdu ayetan baş t fm kirin ku dunya, roj hv him di rgaha xwe da hereket dikin him j bi alk din ve diin, wek hv li dora dunyay, dunya li dora roj. Roj j bi tev sstema xwe va bi alk din va (hin dibn bi al strka Vegay) va die!
Zanistiya ro ev derxistiye hol, l ka roj kuva die, encam dibe i hj ne kifşe ye!..

Di derheq gelek mijarn din da j mnak hene, l jiber dirjaya nivs ez naxwazim hemiyan bi nav bikim. Wek geştiya Nuh Pxember (a.s.) ku ji her eşit mexlqat cotek kiriye hundir, ka mirov texmin dike ku iqas mezin bye?
Ez dixwazim end mnakan j ji zanyarn slam bidim daw li nivs bnim.

Pxember aleyhisselam girngk pirr mezin dide ser teknk zanistiy, wek mnak di hedsek xwe de dibje ku dijminn we bi i sleh derketin hember we, hun bi yeka baştir derkevin! Di hedsek din da j dib ilim li n be j (bi n be j) biin, bigrin.

Hima mirov dikare bje di her war da pşketina ilim teknk di dewra pşketina slam da dest p kiriye. Hem lkoln, cadn n dsa ji hla alimn slam va hatine kirin hatine dtin.

Wek mnak ku mirov bje:
El-Beyrn 600 sal di beriya Galile de gera dunyay sbat dike. 700 sal di beriya Newton de modina dunyay hesap dike.
bnun-Nefs 300 sal beriya Ewropiyan yani di saln 1200 d
a keşfa sstema xwn ya bik dike. (Kk kan dolaşımı)
Di sala 794an d
a li Bexday febrka kaxiz b
Xazin 500 sal beriya Newton, keşfa quweta ku cisman berbi merkeza erd ve dikşne, dike!
bn Sna (980-1037) di war tip d
a mirov dikare bje Seyday yekemn e. Pirtka w ya bi nav El-Qann Fit-Tib, heya esra 19. j, li Ewrpa di dibistanan da wek pirtka ders dihat xwendin.
Hezarfen Ahmed eleb di saln 1630an da yekemn kes ku firiyaye. Wer t zann esl w j kurd e, ji Wan ye Stenbol. Murad IV. y Osmaniyan ew ji Stenbol sirgn Cezayir kiriye li wir miriye.
Muhammed B. Hemze 1390-1460 (Seyday Sultan Mehmed Osmaniyan, ji
ber kincn sip lixwe dikir j ra Aqşemseddin dihat gotin) ku bigor riwayetan esl w kurd e. Ew 500 sal ber terfa mikrob kiriye wiha dibje Nexweş bi alkariya hinek zindiyn ku biav nayn dtin ji nsanan derbas nsanan dibe.
Mirov dikare mnakan zde bike, l bawer im bo fhma mesel ewqas bes in. 

Ew slama ku bi Pirtka xwe mirova ewqas teşvq zanistiya liser teknk, ilm, lkoln bike, awa dibe asteng bo ku civaka slam di war teknk da şnve bimne?
Helbet na.
L dema ku slam ji saltanat girantir bye, dar destek dida aliman wan j di war zanist d
a kar xebat dikirin! L dema ku seltanat ji dn girantir kirine, w dem j hem alkariya aliman hatiye birrn, heta hatine sirgn kirin, an hepis kirin dak xelk cahil bimne desthilatdar dewlet selteneta xwe bidomnin. Wek Murad Osmaniyan Hezarfen!..

Quran r li pşiya zanyaran vedike, wan teşvq dike, slam alkar e, ne li dij e!
L darn ne slam, pş li ilm girtin musliman cahil hştin.
Her wiha dewletn derva j pşketin, ro j sc şnv
a mayina xwe dixwazin bikin situy slam. L Quran li hol ye, fermo şaret gelek in, l kan k destek bide zanyarn slam!

Sal 1979 b, ez li Vartoy Merkez mizgefta jr mam bm, rojeka niy mijara suhbeta min keşif kerametn welya b. Min di waz xwe da got ku: "Roj hebe mirov bi yek Emerka ra bi rya aletan xeber bide hevdu bibne."
Niv zde ji cemaeta min bawer nekirin, heya yek gotib "welle em j hezdikin tn guhdariya suhbeta w dikin, l ew j carnan zde davje Xwed j raziyo, ha mirov y Emerka dibne! Ma em hem dibin wel?"
Pişt 30 sal li bajarek em rast hevdu hatin, xwar dest min b got; "tu Xwed tu min ef bike min demek wiha gotib, le niha dibnim ku te rast gotib em cahil bn."
Niha j hin tişt hene ku ez bjim hun j wek w camr bejin, baş ew e ez xwe kerr bikim!

Bimnin di emaneta Xwed da.

Muhammed Nureddin Yekta
12.04.2007

 
 

Bizvirin rpela nivsan!