Şeyx Mehmed Emn

Şeyx sala 1932'an de li Bajar Muş li Nehya Zyaret li Gund Xaziyan ji dayika xwe bye. Di zaroktiya xwe de bi bav xwe re li Hazro li sirgn b. Dema serhildana Şeyx Sed de Bav w Şeyx Ebdulletif j, j mucahdn serhildan b. Pişt girtina Şeyx Sed ew j pişt salek firariya xwe hatib girtin. Pişt qanna "urf dare" ku ji Kurdistan rakirin Şeyx Ebdulletf j wek hinekn din ketin ber qanna nexwe efw hat berdan, l demeke dirj li Hezroy li sirgn ma.
Ji zaroktiya xwe de dest bi xwendin kir, Mamostay yekem bav w y rehmet b. Pişt ku ji Hezroy vegeriyan demek şnve li Mxdiy xwe bich kirin. Şeyx Ebdulletf her wiha xelf terqet b, gelek mirdn w hebn.

 

Şeyx Mehmed Emn ji medresn Kurdistan mezn bb her wiha di ilm siyaset de j gellek zanab. .

Bi v minasebet gellek mela şeyxan j x dikirin, heta hinek melayn derdora l rexne dikirin, digotin ima Şeyx dihle xelk destn w ramse j re xizmet bike L ew bi gor w dem bi gor realta gel tevdigeriya, ewqas guh nedida rexnan, w dizanib ku ev rexnana demdem ne, roj hebe w herkes wi baştir nasbike.

Şeyx bi xwe demek şnve gund Şikeftiya li wir disekini, medresa w heb, dema min dest avt xwendina medres li gelek ciyan di medresan de behsa zanna w dihat kirin. Dema ez hj feq bm ewqas tkiliy me hindik b l dema min xwendina xwe qedand ez m Vartoy di merkez de bm mela tkiliyn me xwirttir b, lewra ew carnan dihat Vartoy me suhbet dikir. Şeyx gelek henekvan b, l di civaka melan de, henekn wisan antika dikir ku mirov şaş dima!.. Min di 2-3 pkeniyan de behsa w kiriye. Kesn ku ber paşgotiniyan li w dikirin pişt xwirtbna doza netew ja ji Şeyx Mehmed Emn şerm dikirin, lewra Şeyx bi rast j mirovek gelek netewperwer b.

Di sala 1993'an de cara yekem b ku dewlet ez kiribm binav. 22 Sibat heta 5 Adar di nezaret de mabm. Pişt ku derketim, boy meselek ez m Muş. Pewst b ku bi serok gerillayn Mş re biaxivim. Boy mesel ez m iyay Sip, w dem Şemo (Şemdn Sakik) li Beqaay b, di şna w de ekdar hatib wezfe dayn. Gruba Şemo derbar kuştina mirovek welatparz de biryar dab, ez m min bi eko re ev mesele xeberda. Pişt mesela me, eko hinek behsa Şeyx kir, herkesi ew nasdikirin k bihata girtin d miheqeq behsa Şeyx j derbas biba. Min texmn kir ku di demek nzk de w ser Şeyx bixun!..

Pişt ez zivirm Mş, li qeraj em rast hevdu hatin. Sity min himbz kir got "ez xeza te proz dikim, min nikar xwe bigihnim te l min di şna te de avn biray te Hec kamil ramsa."

Min w dem j re got "Seyda rewşa te baş naxuy, tu bi ya min dik ji welat derkeve, l w got "ez nikarim terka welat xwe bikim, ez bimirim j ez li vira bimirim." Dvre got "ka bikeve mill min rast, em hinek bigerin," ez keniyam min got "Seyda ez deh roj ber ji nezaret derketim, birayn min newrin bi min re bigerin, ev boy te baş nabe." L w guh neday, dest xwe avt mill min, em hj end gav nebn Adem Muxtar Kurdmeydan j rast me hat, Şeyx got "Adem ka were tu j bikeve mill min ep." Em bi qas seetek geriyan me xatir ji hev xwest.

Girtina Şeyx
Wek xwendevan j dizanin ku "girtin kuştina mirovn naskir ji boy hza karkiran avantajek mezin b, boy v j kjan mltan bihata girtin nav mirovan dida emniyeta dewlet. Her wiha k li herma Mş hatib girtin nav Şeyx Mehmed Emn dab. Her wiha gelek xaynn herm j şikayeta w kiribn. Rojek bi nimja sib re leşkern dewlet bi helkoptera davn ser gund. Bi heqaret r pariyan Şeyx digrin dibin. Gelek kesn naskir politiker ketin dewr l dewlet ew berneda. Di hundir de gelek l şikence kiribn. Ji hevaln w yn nezaret yek j kurxal min Selam b. Selam rojeka ku bi Şeyx re di bin av da derbas kirib wiha şirove dikir.

"Em bi qasi 200 kes li der alaya Mş civandibn, dv re me kirin 3 pare. Hinek ji me serbest berdan, l yn ku girtin j kirin 2 par, hinek birin beşek din ji xaniy alay, l me hinekan j birin nezareta bin erd, dema ez ketim hundur min dt ku lembe pnakevin, end reşay dixuyan, min got ew kne, Şeyx deng min nas kir, got "wey Selam te j ann vira?" Min got qurban cima vira tehluke ye, got bel ev ch, ciy kesn werin şehd kirin e. Min got Şeyx min de ku we teva kuştin bila min j bikujin ma xwna min ji ya we sortire!. Gelek li Şeyx şikence kiribn, laş w hem reş kiribn, dirann w hem şikandibn, Şeyx ewan dirann xwe kirib nava desmala xwe di cba w de b. Got "Selam lawo ger me ne kujin ez van xaziyana heta mirin li cem xwe hilnim." Paş em end heb ji wir derxistin, Şeyx bi tev 5 kesan va ma, end roj şnve cenaz Şeyx bi tev wan 5 kesan va, li Qijiltax ser rya Mş nzk em Mrad hat dtin."

Şeyx li ku hat kuştin kes nizane l mirov texmn dike ku di nezaret de kuştin, dv re cenazn wan şehdan liber Qijiltax avtin ber r. Roja 06.11.1993 sib kesn ku ji aliy me (Nehya Ziyaret) Siqawiy n Mş rast cenazan hatin. Cenaz Adem birin gund w, her wiha yn şehdn din j, cenaz Şeyx ann Xaziyan li wir defin kirin.
Hezar rehmet li gorra w be!..

Şexsiyeta Şeyx
Mirovek alim, zana pirr maql b, ji malbatek mezin b, xwediy br baweriyek xwirt b, ji baweriya xwe tewz nedida. Guh nedida paşgotiniyan pirr henekvan b. Mirovek gelek xanedan b, mirov biba mvan w ji xizmeta w şerm dikir.


Brannek w
Min 2 heb brannn wi di beşa pkeniyan de nivsiye. L ez dixwazim yeka din j binvsnim.
Rojek Şeyx Mehmed Emn tev end hevalan ve diin Enqer. Şeyx dib ka em biin ser tirba Ata. Dema diin nzk tirb leşker tn pşiy dibn qedexe ye hun nikarin bn. Şeyx dib em birrek ji Melayn Serhed ne em hem j memr Diyanet ne, ta em tirba ata ziyaret nekin j re hinek dua nekin em ji vir nain, ger destr pewst be fermo ji qumandern xwe destr bistnin. Leşker die bal qumandar dizvire, dib fermo ka biin ser tirb. Şeyx tev leşker hevalan ve diin ser tirb, Şeyx dib ez duak bikim hun mela leşker pols j amn bjin, tev amn dibn.
Şeyx wiha dua dike.

"Sed hezar lenet bibarin wek baranek zelal
Dam be qet jihev neqete ew liser ruh Kemal"

Herkes amn dibjin. Şeyx domdike:
"Ax ata ax ata
Xwediy pt lata
Xwez keysa me li te bihata
Me te bikira sey ser berata"

Pişt duay Şeyx destn xwe du ryn xwe didin pişta xwe didin tirb dizvirin.

28.01.2007

M.Nureddin Yekta